Na de verschijning van de roman 'Pijpelijntjes' van Jacob Israël de Haan in 1904 ontstond tumult in de Nederlandse literaire wereld, in de pers en in de SDAP waar De Haan lid van was, een tumult dat zelfs doordrong in de debatten van de Tweede Kamer. Een hoogtepunt vond deze 'Pijpelijntjesaffaire' (de term is van De Haan zelf) in de 'Open brief aan P.L. Tak' in 1905. Maar pas in 1908 kan men spreken van een betrekkelijke afsluiting van wat inmiddels tot een 'Pijpelijntjes-Pathologieën-affaire' was uitgegroeid. De geschiedenis van die affaire was tot nog toe nooit serieus onderzocht en beschreven.
In deze herdruk van de 'Open brief aan P.L. Tak' vindt men de verschillende standpunten duidelijk geprofileeerd aan de hand van de documenten: de socialisten met hun angst voor stemmenverlies bij de verkiezingen en hun afkeer van een boek dat niet in het socialistische literatuurconcept paste ('kunst is niet een vlag die elke lading kan dekken'), de burgerlijke estheten die terugdeinsden voor de consequenties van hun eigen theorie (zij zorgden ervoor dat een belagrijk deel van De Haans latere prozawerk zoek raakte), de heilige verontwaardiging van een gerefomeerd-katholieke ambtelijke combinatie die in 1908 trachtte De Haan en zijn 'ontaarde' kunst definitief de das om te doen. De Haans optreden bewerkte wel een demasqué der literaire en maatschappelijke machthebbers van zijn tijd.
Aangijpend zijn de emotionele ups en downs die in De Haans ononderbroken polemieken naar voren komen. Soms lijkt hij radeloos: 'als ik maar wat vinden kon, dan ging ik wel naar Indië of zoo...' Soms slaat hij de toon aan van de trotse, zelfbewuste Grote Schrijver: 'Ik wil de Dienaar van de Onzedelike Letterkunde zijn...'