Slechts weinig teksten hebben de moderne filosofie zo ingrijpend veranderd als Kants Kritiek van de zuivere rede (1781). In dit geniale werk reageert Kant op de dramatische botsing tussen de rationalistische metafysica van zijn tijd en het nieuwe newtoniaanse wereldbeeld. Hij doorbrak de impasse tussen beide kampen door aan te tonen dat de principes die ons denken voortbrengt slechts geschikt zijn als grondslag van natuurwetenschappelijke kennis. Daarmee bepaalt Kant in algemene zin wat de grenzen zijn van wat de menselijke rede vermag. Sindsdien staat een groot deel van de filosofie in het teken van pogingen om Kant beter te begrijpen, te overwinnen of te weerleggen.

Kant zelf zei dat de Kritiek van de zuivere rede een 'tweede copernicaanse wending' betekende. Het idee dat de aarde het centrum van ons zonnestelsel vormt werd door Copernicus in de 16de eeuw verworpen; op soortgelijke wijze verwierp Kant de door alle filosofen van zijn tijd gedeelde vooronderstelling dat de natuur iets is wat buiten de mens ligt. Kant laat zien dat kennis afhankelijk is van de manier waarop onze rede de dingen ordent en interpreteert. En dat betekent dat kennis een samenspel is van zintuiglijke waarneming en verstandelijke begrippen-kaders die onze blik al bepalen nog voordat we iets gezien hebben. De 'dingen op zichzelf' — los van onze subjectieve inbreng—kunnen we nooit kennen. Zo verkent Kant de mogelijkheden én grenzen van de menselijke rede: de Kritiek van de zuivere rede is daarvan het indrukwekkende resultaat. Iedereen die zich modern of postmodern noemt, is erfgenaam van dit kritische zelfonderzoek. Daarom is Kants boek veel meer dan een belangwekkend wetenschappelijk geschrift: het is het fundament van een tijdperk dat nog lang niet ten einde is.

IMMANUEL KANT (1724-1804) woonde en werkte gedurende zijn hele leven in Koningsbergen. Hij publiceerde een groot aantal filosofische werken, niet alleen op het terrein van de kentheorie, maar ook op die van de ethiek, de esthetica en de politieke filosofie. De drie `kritieken', resp. Kritik der reinen Vernunft, Kritik der praktischen Vernunft en Kritik der Urteilskraft, vormen de kern van zijn oeuvre.