Dordrecht bleef zich in de periode waarover dit tweede deel van de Geschiedenis van Dordrecht handelt, voortdurend bewust van zijn rang en eretitel: de eerste stad van Holland. Het was geen toeval dat de eerste vrije Statenvergadering in 1572 in Dordrecht bijeenkwam. In 1574 was het de vergaderplaats voor de provinciale synode van de gereformeerde kerk en de naam van Dordrecht is ook voor altijd verbonden aan de nationale synode die hier in 1618-1619 werd gehouden. De positie van grootste en belangrijkste stad van Holland was niet meer voor Dordt weggelegd. Toch speelde de stad op economisch gebied nog lange tijd een rol van betekenis en nam in politiek opzicht een toonaangevende plaats in te midden van de Hollandse steden. Het was een politiek incident rond de Dordtse vertegenwoordigers in Den Haag in 1786 dat het sein gaf voor de patriotse beweging. In de eerste hoofdstukken van dit boek komen de politieke verwikkelingen aan de orde en worden - met onder andere aandacht voor de uitbreiding van de havenvoorzieningen - de veranderingen in de ruimtelijke ordening van de stad geschetst. Voor het hoofdstuk over de Dordtse bevolkingsontwikkeling is nieuw en uitgebreid onderzoek verricht. De hier gepresenteerde reconstructie leidt tot een forse correctie van de gangbare schattingen. Tal van gegevens uit andere hoofdstukken krijgen er een nieuwe betekenis door. Nieuw zijn ook de hoofdstukken over de economische ontwikkelingen, de armenzorg, de verhouding tussen Dordt en het omliggende platteland en de gilden. Nooit eerder werden kerkgeschiedenis en onderwijs van Dordt zo volledig en systematisch beschreven. Het deel over de cultuur, waarmee het boek afsluit, biedt een veelzijdig beeld van de culturele activiteiten in de Dordtse samenleving in die tijd.