Nao „Haarm" - et verhael van een boerejonge uut et Oosterwoolde van et begun van disse ieuw - het Hendrik Vondeling him an een twiede boek waogd. Et hiet „Haarm en Maatien" en het as ondertitel mitkregen boerken in goeie en minnejaoren. Uutdetitel kuj' al opmaeken dat et hier om een vervolg op „Haarm" gaot. Now is „waogd" in zeker opzicht niet et goeie woord want et eerste boek van Vondeling is neffens de uutgever - de Stichting Stellingwarver Schrieversronte

ommeraek ansleugen. De schriever was dus wat zien lezers angaot mit „Haarm" op et goeie pad. In zovere is „waogen" toch wel weer op zien plak, dat elk boek as et wat te beduden het een stried is van de schriever mit zien stoffe. Komt hij dr uut, krigt hij zien materiaol in de maacht, hoe gaot et him of?, bin dan vraogen die as een antwoord hebben willen.

An now toe is et woord „roman" nul bruukl, bewust niet want et staot veur mij niet vaaste, dat hier spreuken wodden kan van een roman. Eerlik zegd geleuve ik dat niet, ok al daenkt de opsteller van de tekst op de aachterkaante van et boek daor aanders over. In een roman gaot et toch in et eerste plak om de karakters - hoe as die heur verholen tot vraogen van individu en maotschappi'j, goed en kwaod, leven en dood. Daor is Vondeling niet an toekommen en dat het, docht ik, zien opzet ok niet west. Hij beschrift aldereerst een tiedperk en dat dot hij an de haand van de belevenissen van .een stok of wat personen, .Stellingwarver boeren en boerinnen in heufdzaek, mit wat raandfiguren uut arbeidersronten. Mar it relaos van leiien en omstaandigheden staot veurop.

Die feiten wodden an de kleinste biezunderheden toe uut de doeken daon - de melkpries, de hieltied weeran, de gezondheid van de koenen liekegoed as die van de meensken, de omstaandigheden van laand en grond, et weer en de oogst, de naemen en de dingen die aj' op de boerkeri'je deur et jaor henne tegenkommen, ze wodden allemaole beschreven. De schriever het daornaost gien karakters neerzet, mar op zien hoogst et tiepe van de grote en kleine Stellingwarver boer.

Wie as now daenken zoï daj' dit boek niet mit een protte plezier lezen kunnen die het et mis, en goed ok. Et beeld dat Vondeling oproept van de tied tussen de beide wereldoorloggen, al wodt '14-'lB ok nog veur een groot pat „mitneumen", is et iene mit et aandere zo levendig dat et jow mitnemt, Ie bin gewoon benijd hoe as et of loopt. De schriever hooit him niet an et leven zo as et him ofspeult daor op de Fochtel, waor as Haarm en Maatien boerken, mar krisis en warklooshied daore en veerderop, de politieke spanningen in Europao, stokken hiedenis van de arbeidersbeweging en van et boereorganisaosieleven kommen ok an bod. Niet daj' daor now in bulte nis over lezen, mar zien deur de ogen van de gewone meensken krigt et een apatte bekoring.

Dr zit an et verhael al een kaante, die as mij minder goed voldot: Haarm en Maatien boerken op een plaetse van een grote boer (Fraans Spiekstra), die heur in haost alles merakel integen komt. As Haarm de hure niet meer opbrengen kan dan is dat hielemaole gien bezwaor - hij kan de pottemenee wel in de buse holen, mar dat wodt Haarm en Maatien weer te mal, dat dr wodt een schuldbekentenis opsteld die as voldoan wodden kan as 't heur weer beter beuren mag. En dat is lange niet et lenigste veurbield van de bescharming die Haarm en zien huusholing van „de boer" kriegen. Buurman Jan Scheper het een zwaordere zille te trekken; hij kan et heufd niet boven waeter holen en moet boelgoed holen. Laot „de boer" now zien. spullegien kopen, terwiel as Jan mit de melkkarre veerder deur et leven moet. Dan hadden Haarm en Maatien et beter troffen: „En ze hoefden niet bange te wezen, zee de boer, dat ze van et stee mossen zolange as hij leefde". Dan wodt et boerken al een stok makliker. ..