De rol van type-A gedrag en sociale ondersteuning bij het stressproces in de werksituatie.
De centrale vraag in dit proefschrift is welke invloed individuele verschillen en de sociale omgeving hebben op het ontstaan van werkstressproblemen. Werkstressproblemen worden gezien als een proces van samenhangende gebeurtenissen: als de opeenvolging
van sociale, psychische en lichamelijke veranderingen die optreden onder invloed van werkproblemen. De werkproblemen die dit proces op gang brengen worden "stressoren" genoemd, de veranderingen die ten gevolge hiervan optreden de "stressreakties".
Type-A gedrag is een Werkgerichte, agressieve en haastige gedragsstijl. Het is een relatief onveranderlijke individuele eigenschap, en hangt volgens enkele epidemiologische onderzoeken samen met een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Volgens
psychologisch onderzoek zouden A-typen door hun gedrag vaker in een stresssituatie komen, en zouden zij hierop lichamelijk en psychisch sterker reageren. Er zijn echter ook aanwijzingen dat A-typen produktiever zouden zijn in hun werk, zodat het gedrag door de omgeving gewaardeerd en bekrachtigd zou worden. Alle onderzoek in dit verband is echter korrelationeel van aard. Dit sluit een alternatieve interpretatie van de resultaten niet uit, namelijk dat de korrelatie tussen type-A gedrag en stressreakties een gevolg is van de neiging om op problemen te reageren met gehaast, agressief gedrag, dus met een toename van type-A
gedrag.
Onder sociale ondersteuning wordt alle materiële en immateriële hulp verstaan die een gevolg is van het kontakt met anderen. Verondersteld wordt in de literatuur dat sociale ondersteuning
198 een beschermende invloed heeft in het geval van werkproblemen. Er zouden minder stressoren ontstaan, en als zij wel ontstaan zouden zij niet tot stressreakties leiden. Evenals in het geval van type-A gedrag geldt hier echter dat, voor zover het onderzoek in de werksituatie betreft, alle onderzoek korrelationeel van aard is, wat de mogelijkheid open laat dat de korrelatie veroorzaakt wordt doordat de ondersteuning zelf beïnvloed wordt door werkproblemen en door gezondheidsveranderingen.
Gekonkludeerd wordt dat het effekt van type-A gedrag en sociale ondersteuning op het stressproces weliswaar plausibel is, maar niet overtuigend aangetoond, en dat de mogelijkheid dat beide zelf ook worden beïnvloed door het stressproces tot nu toe nog niet is onderzocht. In dit proefschrift wordt geprobeerd om middels longitudinaal onderzoek de wederzijdse verbanden tussen enerzijds type-A gedrag en sociale ondersteuning, en anderzijds het stressproces te onderzoeken.