- waanzin in het bijzonder. In de zestiende eeuw werd waanzin veroorzaakt door duivels en demonen, of door organen of sappen uit het lichaam, in 1700 was het een geestesziekte. Hoe is dat gebeurd?

Wat zijn gedachten, wat gevoelens, denken we met ons hoofd of ons hart, hebben we een ziel of is alles lichamelijk, wat zijn visioenen? - dat zijn de vragen waarover het hier gaat. In een dikke eeuw veranderden de antwoorden radicaal. De moderne psychologie ontstaat in de tijd van de ondergang van het magisch universum en de opkomst van de moderne wetenschap.

Met voorbeelden van duiveluitdrijvingen en autobiografische verslagen van waanzinnigen zelf, traceert Marius Engelbrecht deze ontwikkeling. Telkens stelt hij zich de vraag: zijn we niet ook belangrijke inzichten kwijtgeraakt?

Voor 1560 heerste in Europa de opvatting dat waanzin veroorzaakt werd door duivels en demonen, lichaamssappen en 'organen'. Na 1700 zag men het als een geestesziekte. Hoe kwam dat? De auteur (1961), historicus en therapeut die les geeft in stemexpressie, bewerkte zijn proefschrift uit 2011 voor een groter publiek. In het Engeland van de zeventiende eeuw valt deze grote verandering te traceren. Dit aan de hand van beschrijvingen en commentaren op heksenprocessen, praktijken van geestesuitdrijvingen, magisch denken en cruciale medisch-wetenschappelijke ontdekkingen (zoals de pompwerking van het hart door Harvey), de politieke spanningen, strijd en verhoudingen. Ook politieke hoofdfiguren en grote filosofische en theologische denkers, zoals Locke, en de Quakers komen in beeld. Toen ontstond het concept van een buiten de natuur staand opperwezen en een rationele geloofsvisie. De visie van cultureel-antropoloog Tambiah is of de onderscheiden 'paradigma's' naast elkaar horen te bestaan, zoals ook Comenius suggereert. Bijzonder boeiend boek met wezenlijke vragen. Voorzien van enkele afbeeldingen en schema's, eindnoten, een literatuurlijst en register.