Anthony Sampson, een nu 43-jarige Britse journalist, schreef zeven jaar geleden zijn „Anatomy of Great Britain". waarin hij — op het door John Gunther ontworpen stramien — een poging deed een soort Baedeker over het Engeland van zijn tijd te schrijven. Het resultaat was interessant en het bracht anderen, onder wie de Nederlander J. van den Berg, er toe een soortgelijke „anatomie" te schrijven. Ambitieuzer nog dan de „Anatomy of Great Britain" is Sampsons jongste werk. Daarin poogt hij een dwarsdoorsnede te geven van het nieuwe West- Europa het Europa van de Zes. Dit boek is. zo schrijft Sampson in zijn voorwoord, „opgebouwd rond de vraag: hoe ver zijn de landen van West-Europa. Groot-Brittannië daarbij inbegrepen, bezig dichter bij elkaar te komen?" Het is, aldus de auteur, niet een boek over de Europese eenheid, maar een boek over de Europese plannen en het Europese leven, of die nu de eenheid stimuleren, dan wel de verdeeldheid in de hand werken. Het accent valt daarbij op Groot-Brittannië. West-Duitsland, Frankrijk en Italië, de grootste en rijkste landen van West-Europa. Bijster optimistisch over de verwezenlijking van de Europese eenheid is Sampson niet. Hij constateert, dat op veel plaatsen de weg naar de Europese eenheid dood loopt. „Bij alle ups en downs van de Europese beweging schijnt het heden het dieptepunt te zijn." De afzonderlijke landen hebben niets van hun macht opgegeven voor een federaal centrum. De EEG is, zo meent Sampson, blijven steken in het stadium van een lastige douane-unie. De mensen, die een paar jaar geleden nog spraken als Europeanen, spreken nu weer als Duitsers, Fransen of Belgen. Elk van de staten doet zich weer gelden met zijn „vruchteloze buitenlandse politiek, zijn schertsleger en zijn lichtgeraakte trots." Industrie en handel, waarvan zo velen gehoopt hadden dat die de barrières zouden negeren of opheffen, zijn steeds meer vastgelopen in de politieke hindernissen van wantrouwen, de oude industrieën leunen nog immer zwaar op de staat, de nieuwe technologische industrieën zijn te groot om door één Europese staat ontwikkeld te worden, met als gevolg dat dat nu gebeurt door de Amerikanen, en de meeste grote Europese industrieën zijn nog nauw verbonden met „patriottisme, net als legers of voetbalclubs". West-Europa is nu dan ook een werelddeel zonder gemeenschappelijk doel, zo meent Sampson.

Maar toch is er in de Westeuropese landen een onrust, die tenslotte misschien belangrijker zal blijkan dan de toekomstige vorm van Europa. Die onrust kan volgens de auteur van „De nieuwe Europeanen" de vorm aannemen van regionalisme, van een algemene roep om decentralisatie, autonomie of zelfs anarchisme. Tussen de regionalisten in Bretagne, Vlaanderen, Schotland of het Baskenland (Friesland wordt niet genoemd) bestaat geen gemeenschappelijk doel, behalve het gemeenschappelijk misnoegen over de hoofdstedelijke bureaucratie. Sampson meent dat, nu het met het streven naar de Europese eenwording niet meer bijster vlot, omdat de hoofdsteden weigeren van hun macht afstand te doen, deze gedachten naar grotere eenwording misschien weer nieuw leven ingeblazen kan worden door een „Europa van de Regionen" te vestigen — „een Europa dat zijn wortels had voordat er nationale staten waren." Voor veel moderne doeleinden is de natie of te groot of te klein. Waarom kunnen de regionen, nu de hoofdsteden steeds minder in staat zijn de weldaden van de technologie te verschaffen niet rechtstreeks naar de echte meesters van de technologie gaan. in Amerika, Geneve of Brussel? Sampson ziet veel aantrekkelijks in deze gedachte en schrijft dat ook vele Europeanen ervan dromen dat hun werelddeel misschien terugkeert naar een middeleeuws patroon. Maar, zo waarschuwt hij, de nationale staten zullen regionale ambities niet toestaan. De mate van onvrede met de bestaande situatie zal evenwel verder gaan. evenals de groei van de internationale industrie, terwijl de nieuwe generatie, zowel van de technocraten als van de rebellen, waarschijnlijk veel meer in Europees verband zal denken dan de ouderen, omdat ze zoveel problemen gemeenschappelijk hebben.

Anthony Sampson moet een verbijsterende hoeveelheid brochures en boeken over allerlei Europese zaken doorgewerkt hebben. Hij geeft een enorme hoeveelheid informatie, te veel eigenlijk in zijn drang om zo veel mogelijk te vermelden, overstelpt hij zijn lezers onder feiten en feit.es. Deze dorre pagina's worden te weinig onderbroken door levendiger passages, die bijvoorbeeld met interviews met bekende figuren als Sicco Mansholt. De waarde van dit boek, met andere woorden, ligt meer in de verzameling dan in de behandeling van de stof.