Louis Guilloux. Het zwarte bloed (Le sang noir). Vertaald uit het Frans en van een nawoord voorzien door Mirjam de Veth. Coppens & Frenks

`Stijl', schrijft Louis Guilloux (1899-1980) in zijn dagboek, `is misschien niets anders dan een vorm van bijgeloof. Het komt er slechts op aan de dingen met kracht te zeggen'. In zijn bekendste roman Le sang noir uit 1935 heeft Guilloux dit recept op overrompelende wijze in praktijk gebracht.
Neem alleen al het begin, waar we de hoofdpersoon, de oude filosofie-leraar François Merlin die steevast wordt aangeduid met zijn bijnaam `Cripure' (een verbastering van Kants Critique de la raison pure), op een divan zien slapen, omringd door zijn drie hondjes. Wanneer de dienstmeid Maia binnenkomt, ontwaakt hij, waarna snel duidelijk wordt dat haar taken zich niet tot de huishouding beperken. Hoewel hij er eigenlijk geen zin in heeft, grijpt Cripure de dikke Maia onder de rokken, en `zonder een woord' kruipt zij op de divan. `Hij wierp zich op haar alsof hij van een muur naar beneden stortte', lezen we vervolgens. Zodra het gegrom, geblaf en gekef van de hondjes is verstomd, zegt Maia simpelweg: `Klaar?' Een alinea verder staat dit dialoogje: `Wil je nog een keer, liefie?' `Ik walg van je'. En Guilloux besluit met een droog: `Ze drong niet aan'.
Dat is wat je noemt met de deur in huis vallen. In niet meer dan anderhalve bladzijde staat de verhouding van deze Cripure met zijn Maia op het netvlies getekend. Meteen zit je midden in het verhaal, om daar bijna zeshonderd bladzijden lang niet meer van los te komen.
Het aardige is natuurlijk dat de verhouding van dit bizarre tweetal op den duur aanzienlijk gecompliceerder blijkt te zijn dan het begin suggereert. Want op haar grove, volkse manier houdt Maia echt van Cripure, ook al bedriegt ze hem zo nu en dan met een ander. De ware botterik is hij, die denkt dat het haar alleen om zijn geld te doen is en die verbaasd staat over haar tranen, als hij in een potsierlijk duel het leven dreigt te verliezen.
Binnen het tijdsverloop van de roman zijn we dan pas vierentwintig uur verder. Meer dan één etmaal heeft Guilloux - net als Joyce in zijn Ulysses - niet beschreven, maar dat is ruim voldoende om de hele wereld van een Bretons provinciestadje in oorlogstijd (de roman speelt in de nadagen van 1917) tot leven te wekken. Vierentwintig uur is ook de voorgeschreven tijdspanne van een klassieke tragedie, en daar doet Le sang noir onmiskenbaar aan denken. Alles wijst erop dat de hoofdpersoon de dag niet zal overleven. Maar niet het duel (dat uiteindelijk niet doorgaat) of de door boosaardige leerlingen losgedraaide moeren van zijn fiets veroorzaken Cripure's dood: hij schiet zich zelf een kogel door het hart, als hij ontdekt dat zijn hondjes het manu- script van zijn Anthologie van de wanhoop hebben verscheurd.
Louis Guilloux is een nu - zeker in Nederland - vrijwel vergeten schrijver. In de jaren dertig, toen hij voor Le sang noir op het nippertje niet de Prix Goncourt kreeg, was dat anders. Hij stond destijds bekend als een proletarisch en links geëngageerd auteur, een vriend van André Malraux en een van de metgezellen van André Gide.

- Arnold Heumakers (Volkskrant)