John Henry Newman (Londen, 21 februari 1801 – Birmingham, 11 augustus 1890) was een Engelse theoloog en bekeerling tot het katholieke geloof. In 1879 werd hij door paus Leo XIII kardinaal gecreëerd. Hij koos als wapenspreuk; Cor ad cor loquitur, (Het hart spreekt tot het hart). Hij werd niet tot bisschop gewijd.
Newman studeerde aan Oriel College en Trinity College te Oxford en werd er professor. In zijn jonge jaren was hij een belangrijke figuur binnen de Oxford beweging die ernaar streefde om de Anglicaanse Kerk dichter bij haar katholieke wortels te brengen. In 1845 trad hij toe tot de Rooms-Katholieke Kerk. Zelf zou hij schrijven dat de studie van de kerkvaders hem katholiek had gemaakt. Een strijd met Charles Kingsley, die Newman als katholiek beschuldigde van het spreken van onwaarheden, leidde uiteindelijk tot zijn beroemde geloofsverdediging, de Apologia pro vita sua. Hij werd tot priester gewijd en trad toe tot de gemeenschap van de Oratorianen. Zowel vóór als na zijn 'bekering' schreef hij een aantal invloedrijke boeken, waaronder Via Media, Poging tot het ontwikkelen van een christelijke leer, An Idea of a University en de Grammar of Assent.

Hij was de eerste rector van de katholieke University of Ireland (gesticht in 1851), het latere University College Dublin.

Newman werd vooral dankzij zijn vele boeken en publicaties bijzonder populair. Toen hij op 89-jarige leeftijd overleed, woonden naar schatting ruim 15 000 mensen zijn uitvaart bij.

Edward Elgar schreef een oratorium (1900) op de tekst van Newmans gedicht The Dream of Gerontius.

De verering voor Newman en zijn werk als filosoof en theoloog was overigens niet algemeen. Zo klaagde de Deken van Westminster, Arthur Stanley, eens dat het er voor de Engelse Kerk heel anders had uitgezien ,,als Newman maar Duits had gekend". Door dit gemis bleven alle grote filosofische ontwikkelingen van Aristoteles tot Hegel een gesloten boek voor hem en in afgeleide zin ook voor de kerken in Engeland.
Kardinaal Manning
Newman was tijdgenoot van kardinaal Henry Edward Manning, aartsbisschop van Westminster. Beiden waren geworteld in Oxford en de Oxford Beweging. Beiden stapten over van de Anglicaanse naar de RK Kerk, beiden stierven hoogbejaard. Maar de verschillen waren even opvallend. Newman was zijn leven lang, ook al als anglicaan, celibatair, sommigen noemden hem 'feminien' – en niet bij wijze van compliment. En er werd ook wel kwaad gesproken over zijn rol in die universitaire mannenwereld. Manning daarentegen was jong weduwnaar geworden en bij zijn dood vond men het portret van zijn vrouw op de kardinale borst. Newman was de intellectueel gebleven – Manning was een robuuste buitenman die in Londen het lot van de arbeiders had leren kennen en voor hen was opgekomen.
Canonisatie
In 1991 werd Newman eerbiedwaardig verklaard na een zorgvuldig onderzoek naar zijn leven en werk door de Congregatie voor de Heiligverklaringen, de eerste stap op weg naar een canonisatie. De Congregatie voor de Heiligverklaringen heeft in april 2009 een wonder erkend dat aan de tussenkomst van de kardinaal wordt toegeschreven. Op 19 september 2010 werd de kardinaal door paus Benedictus XVI tijdens zijn staatsbezoek aan het Verenigd Koninkrijk zaligverklaard. Hij is daarmee de eerste geboren Engelsman die deze eer te beurt valt sinds de Reformatie. Zijn feestdag is op 9 oktober.
De Paus spreekt normaliter geen zaligverklaring uit, alleen heiligverklaringen. Door deze uitspraak wilde de Paus benadrukken dat hij Newman als een rolmodel ziet in een steeds meer geseculariseerde wereld. De Paus prees de kardinaal voor het verdedigen van de vitale plaats van de openbaringsgodsdiensten in de samenleving. Op 14 februari 2019 heeft paus Franciscus een tweede wonder toegeschreven aan John Henry kardinaal Newman. Hierdoor lag de weg open voor een heiligverklaring. De postulator van zijn zaak of causa was Paul Chavasse, provoost van de Oratorianen in Birmingham. Op zondag 13 oktober 2019 tenslotte werd hij door paus Franciscus heilig verklaard tijdens een viering in te Sint-Pietersbasiliek.
(Wikipedia)