Ets - Huize van de Kasteele
Genummerd 1/45.
Handgesigneerd met potlood, maar onbekende naam.
Gedateerd : '79 / 1979.
Zit in een beschermpasse partout.
'Huize van de kasteele', belangrijk patriciershuis in Zutphen

Voor de 16e eeuw werd er door de stedelijke overheid toezicht gehouden op wezen. Dit toezicht was niet bij Wet geregeld maar kwam voort uit christenplicht.
Weeshuizen kende men in die tijd niet en als het op hulp aankwam waren de wezen afhankelijk van de barmhartige hulp van de kerkmeesters.


In Zutphen waren het de kerkmeesters van de St. Walburgiskerk die zorgden voor het regelen van onderdak. De ouderloze kinderen werden door de kerkmeesters ondergebracht bij particulieren.

"als oir eygen kint to bewaeren, to voeden ende op te trecken"
was het devies wat werd meegegeven aan de "gastgezinnen".

Veelal werden de kinderen ondergebracht in de poorten bij de stadspoorters. Deze werden waarschijnlijk 'vrijwillig' aangesteld voor de opvang en opvoeding.

Plan voor een weeshuis
Rond 1560 vatten een aantal burgers het plan op om met behulp van de stedelijke overheid een weeshuis te stichten. Kerkmeester Herman Berner is degene geweest die hiervoor een ontwerp stichtingsbrief heeft opgesteld. Op de hoek van de Waterstraat had de kerk een pand in eigendom, naast het toen nog bestaande Gravenhof.

Dit pand werd aangewezen om als weeshuis te dienen. De tuin van dit pand grensde aan een oud gebouw, wat in grafelijk bezit was. Eigenaar van het grafelijke hof was in die tijd koning Philips II van Spanje. Hij bepaalde in 1567 dat het bovengenoemde oude gebouw in de tuin van het Grafelijk bezit, werd toegewezen aan de weesmeesters. De koning stelde echter wel zijn eisen aan deze schenking. Het pand mocht slechts ten behoeve van wezen worden gebruikt. Daarnaast eiste hij nog een jaarlijkse betaling van 14 stuiver tins (belasting). Ook moest de kalk die in het pand gedolven werd aan de koning toekomen.

Verhuizing Vrouwenconvent
Waarschijnlijk is het al gauw de hoofdvestiging van het weeshuis geworden. In de 17e eeuw blijkt uit stukken dat de oude huisjes aan de Waterstraat verhuurd werden. Als het pand in 1663 door de provisoren van het weeshuis te klein wordt bevonden, "hoe dat haer Weesenhuys door de mennichte van kynderen te kleyn valt", wordt er met medewerking van de gemeente het voormalig vrouwenconvent aan het Hagepoortplein betrokken.

Onwettige dochter
Het gebouw aan het 's Gravenhof wordt verkocht voor ƒ 6.750,00. De nieuwe eigenaar Gerhardt Bernardt von Pöllnitz was ritmeester in dienst van de Verenigde Provinciën. Von Pöllnitz was getrouwd met Heleonora van Nassau, een onwettige dochter van Prins Maurits.
Of zij ooit in het huis gewoond hebben is niet bekend, maar in 1665 proberen zij het huis te verkopen aan Jacob Schimmelpenninck van der Oye. De koop is echter niet doorgegaan.

Burgemeesterswoning
Pas 20 jaar later verkoopt zijn in Berlijn woonachtige weduwe het huis in 1685 Enno Matthias ten Broeck. Ten Broeck was burgemeester van Zutphen tussen 1674 en 1685. Enno Mathias ten Broeck verwerft omstreeks 1680 het gebruiksrecht van de Bourgonje- of Martinetstoren.
Dit recht blijft tot 1823 verbonden met het pand aan het 's Gravenhof. Burgemeestersdochter Maria Helena ten Broeck erft het huis en bewoont het samen met haar man Adriaan Balthasar Valck die net als zijn schoonvader, burgemeester van Zutphen was in de periode 1700 tot 1730.
Er wordt wat afgeërfd, nu is het de dochter van het echtpaar Valck die in de prijzen valt. Zij erft als enig kind alle ouderlijke bezittingen, waaronder het huis aan het 's Gravenhof.

Verbouwing
Een verbouwing in 1733 geeft het huis bij benadering haar hedendaagse uiterlijk. Er wordt in opdracht van haar echtgenoot, Borchard van Heeckeren, een uitbreiding naar links bewerkstelligd. Zowel boven als beneden wordt het pand voorzien van twee extra ramen en ook de gootlijst met consoles wordt aangebracht. De deur krijgt een zandstenen omlijsting en een bovenlicht. Van Heeckeren vroeg het gemeentebestuur toestemming om een "ballustrade" voor zijn tuin aan het plein mocht plaatsen.