Door zijn interesse voor de geschiedenis van de Belgische veldornithologie begon Jan al vroeg met het verzamelen van oude natuur- en vogelboeken en interviewde hij in 1982 en 1983 verschillende ‘laatste getuigen’, of hun nabestaanden, uit de begintijd van de vogelstudie. De meesten, onder wie de stichter van Het Zwin Graaf Leon Lippens (1911-1986) zijn intussen overleden.

Het opzet om rond dit materiaal een boek te schrijven nam een andere wending toen het hoofdstuk over de geschiedenis van de vogelstand te volumineus werd. Daardoor kwam in ‘Vogels. Hun levensloop in België, hun wedervaren met de mens’ de klemtoon op de ontwikkelingen van de Belgische avifauna (zo’n 300 soortbesprekingen) in verleden en heden te liggen. Voorts ging veel aandacht naar de relatie tussen mensen en vogels (vangst, consumptie, verdelging, kooivogelgebruik). De geschiedenis van de vogelstudie kreeg voorin enkele hoofdstukken waaronder een gevarieerde tijdtafel met als beginpunt 1842, datum van het eerste naslagwerk over de Belgische fauna door de toenmalige politicus en naturalist Baron Edmond de Selys Longchamps (1813-1900).

Aanvankelijk zou het boek november 1985 onder de titel ‘Vogels in België vroeger en nu’ bij Lannoo verschijnen maar deze uitgeverij haakte ter elfder ure af. Uiteindelijk vond de persvoorstelling twee jaar later, op 28 oktober 1987 plaats in de Brusselse hoofdzetel van de Kredietbank, de sponsor van het boek. Het Wereld Natuur Fonds patroneerde de uitgave en kreeg een deel van de opbrengst.

‘Vogels’ was verlucht met schitterende kleurenfoto’s van Dominique Arnhem, Georges Charlier, Michel Decleer, Fred Hazelhoff (1926-2002) en Marc Slootmaekers. Ter promotie ontvingen duizenden leden van natuurverenigingen een kleurrijke aanbiedingsfolder met loftuitingen van Walter Roggeman, Frans Buissink, Gil Claes en Dirk Draulans. Met dit naslagwerk nam Jan Desmet stijlvol afscheid van zijn jeugdjaren als actieve veldornitholoog. Het boek, waarvan de oplage rond de 4000 schommelde, is enkel nog tweedehands verkrijgbaar of in bibliotheken te raadplegen.