Hoe ontwikkelde het politieke denken over onze koloniën zich in de negentiende en twintigste eeuw? Het tijdschrift De Gids, als kritisch ooggetuige, heeft zowel aan de redacteuren als aan derden een podium geboden om discussies te voeren en meningsverschillen over dit onderwerp uit te vechten. Kernstuk is de aanklacht van mr C.Th. van Deventer, 'Een ereschuld' (1899), waarin hij de onrechtvaardige en onverstandige Nederlandse politiek in Indië aan de kaak stelde en vervolgens uitdrukte in klinkende munt. Met zijn essay gaf Van Deventer de aanzet tot een koloniaal beleid dat bekend is geworden onder de naam 'ethische politiek'. Hoe deze ethische politiek gestalte kreeg en waarin zij tenslotte uitmondde, is als een rode draad door De Gids te volgen.
Uit deze vele Gids-publikaties is in Een ereschuld een tiental essays gekozen, waarin Suriname en Nederlands-Indië centraal staan, terwijl ook voor Nieuw-Guinea en de Nederlandse Antillen een plaats is ingeruimd. Zo is er P.J. Veths vlammende aanklacht tegen de slavernij (1858), Snouck Hurgronjes kritische beschouwing over 'rassenjustitie' (1923), R.A.J. van Liers bijdrage over de Surinaamse cultuur in heden en verleden (1956) en Jan Bremans studie over de koloniale cultuur op Oost-Sumatra (1992).
De in deze bundel verzamelde Gids-artikelen behoren tot het verleden, maar niet geheel. Argumenten, gevoelens en standpunten in de huidige discussies over ontwikkelings- en minderhedenbeleid zijn meestal niet zo nieuw als hun verkondigers doen voorkomen. Al speelt Nederland nu wellicht niet langer een internationale rol, het heeft op dit gebied tenminste wel een verleden met een hoogst actuele betekenis.