Recensie:
DBNL: Onze Eeuw. Jaargang 3 (1903)–
G. Schrijver. Het eenzame Pad. Rotterdam, D.A. Daamen.
Een christelijk-sociale roman uit onze dagen waarvan veel, heel veel goeds is te zeggen èn met 't oog op onze letterkunde, èn met 't oog op 't christelijk-socialisme, èn met 't oog op onze dagen, en waartegen ik maar een kleinigheid heb in te brengen, nl. dat het is een christelijk-sociale roman uit onze dagen. Hoe dit kan? Wel, de conceptie van den roman is voortreffelijk; er is bewonderenswaardige eenheid in; Frans Luron, die ‘het eenzame pad bewandelt’, en van christelijk onderwijzer kantoorklerk, en van kantoorklerk journalist, en daarna socialist wordt, om zich eindelijk weer te wenden tot het christelijk geloof, is uit één pen geteekend en dit met groote oprechtheid. De beschrijving is vlot, en hoewel ik multatuliaansche zinnetjes als deze: ‘zijn vader..., stille man, altijd aan 't lezen, - of schrijven dee-ie ook wel... die bemoeide zich weinig met de kinderen, had hinder van hun drukte omdat-ie veel ziek was. En nou herinnerde Frans zich ineens vaders dood ook, èn de begrafenis, en hoe moeder gehuild had, en Clara, - en hij zelf ook, geloofde hij (bl. 4)’, niet kan waardeeren - als getuigende van een gemeenzaamheid met lezers en taal, die op minachting af is - laat zich het boek, ook wat de taal betreft, wèl lezen. Verder schijnen mij het socialisme en de christelijke dubbelganger daarvan goed weergegeven, - en ook het leven onzer dagen is er zoo juist in verhaald, dat men telkens meent een courant te lezen in plaats van een boek.
Dit nu, wat voor den devoten courantenlezer de hoogste lof is van een boek: je leest het als de courant, maakt mij opeens vreemd aan zulk een boek. Ik neem een boek op om een andere wereld te betreden, dan die vervelende waarin de courant ons brengt. Nu heeft dit boek 't altijd over: hoofdbestuur, afdeelingssecretaris, patroonsvergadering, dagbladredactie, partijstrijd, partijman, partijdag, en nog meer van dergelijke griezelige en vervelende dingen. Ik weet wel: ze moeten er zijn, maar ze zijn het terrein van de courant. Dat van de literatuur is: boekweitveld en zee, moeder en kind, ziel, dood en dergelijke, die met alles wat partij is niets hebben uit te staan. Tenzij de schrijver een dier allerzeldzaamste kunstenaars is, die in den weergegeven partijstrijd uit zijn dagen, de typen en normen van 't eeuwig-menschelijke leven weet vast te leggen. En daar de heer G. Schrijver dat, tenminste hier, nog niet is, blijft de eindindruk dat zijn goed-geschreven boek vol staat met courantenwoorden, als afdeelingssecretaris en partijorganisatie, woorden even griezelig als vervelend.
G.F.H. (= G.F. Haspels)