Proefschrift Universiteit Utrecht.

Terluin werd in zijn praktijk gefascineerd door een groep patiënten die hij aanvankelijk niet goed kon plaatsen. Ze waren moe en vaak zeer gespannen. Sommige patiënten noemden zichzelf 'overspannen'. Hij stelde de diagnose 'surmenage', een kwaal die naar zijn ervaring vooral in de huisartspraktijk is waar te nemen. In dit proefschrift is de centrale vraag: wat is surmenage en bestaat surmenage als een klinische entiteit?

Om deze vraag te beantwoorden, volgde Terluin een interessante lijn. Het onderwerp van de studie kwam voort uit de ervaren problemen in de dagelijkse praktijk, daarna deed hij een uitvoerige literatuurstudie. Via een enquête onder huisartsen kreeg hij een indruk van het beeld dat huisartsen van surmenage hebben en welke klachten en problemen de desbetreffende patiënten hebben. Daarna bekeek hij of hij zonder al te veel methodologische bezwaren een patiëntgebonden onderzoek in zijn eigen regio kon uitvoeren. Na een aantal verkennende interviews met patiënten die van hun huisarts de diagnose surmenage hadden gekregen volgde het onderzoek in Almere.

Dan worden de vragen beantwoord:

• Wat zijn kenmerken van patiënten met de diagnose surmenage?
• Hoe onderscheiden patiënten met surmenage zich van 'normale' personen?
• Hoe onderscheiden patiënten met surmenage zich van andere patiënten met psychische problematiek?
• Bestaan er verschillende soorten patiënten met surmenage in de huisartspraktijk?
• Zijn patiënten met surmenage als een 'natuurlijke soort' herkenbaar?

Uit het uitvoerige overzicht van de literatuur blijkt dat surmenage en overspanning als synoniemen kunnen worden beschouwd. Het beeld wordt wat betreft de symptomatologie gekenmerkt door onder andere moeheid, lusteloosheid, prikkelbaarheid, slapeloosheid, hoofdpijn, concentratieproblemen, duizeligheid, gejaagdheid, gespannenheid, emotionele labiliteit en gedeprimeerdheid. Deze symptomen worden ook beschreven onder beelden als neurasthenie, burnout, 'niet-vitale' depressie, aanpassingsstoornis, hyperesthetisch-emotioneel syndroom, 'vitale uitputting' en bij 'stress'. Onder verschillende benamingen wordt op het zelfde beeld gedoeld: onder invloed van stress kan een reeks van aspecifieke klachten ontstaan. Tot deze distress-symptomen worden gerekend lichte depressieve verschijnselen, lichte angstverschijnselen en psychosomatische klachten. De cultuur en de setting waarin de distress zich voordoen, bepalen het beeld en de benaming die er aan wordt gegeven. Dit zijn problemen waarmee de huisarts in de dagelijkse praktijk veelvuldig te maken heeft.