‘Want ik ben een vechtertje’. Dat is de titel van het levensboek van de 84-jarige Zwolse Ria Vredeveld-van Uden. Het verhaal vertelt de indrukwekkende geschiedenis van Ria en haar vader Willem. Hij wordt kort na de bevrijding van Eindhoven tijdens de Tweede Wereldoorlog gearresteerd. Dit wegens verdenking van opzettelijke hulpverlening aan de vijand door lidmaatschap van de NSB en WA.
De NSB was een Nederlandse fascistische politieke partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog samenwerkte met de Duitse bezetter. En de WA was de geüniformeerde ordedienst en knokploeg van de NSB. Na de Tweede Wereldoorlog is Ria verhuisd naar Zwolle. Daarom speelt een deel van het verhaal zich ook af in onze Hanzestad.
Ria: “Van mijn kinderen heb ik een tekstschrijver cadeau gekregen voor mijn 60-jarig huwelijk. Dit om mijn geschiedenis op schrift vast te leggen in de journalistieke vertelkunst. En wat begon als een persoonlijk levensverhaal groeide langzaam uit tot een heus levensboek. Ook vertelde ik verhalen over mijn vader en wat hij had meegemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar wat hij precies allemaal heeft beleefd, wist ik niet want hij sprak er bijna niet over. Via een familielid kwam ik erachter dat zijn persoonsdossier ligt opgeslagen in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) in het Nationaal Archief in Den Haag. Dus toen werd ik heel nieuwsgierig naar wat hier allemaal instond.”
Zodoende reisde de schoondochter van Ria samen met tekstschrijver Doriet Begemann naar het Nationaal Archief in Den Haag. Daar zijn ze in centimeters dikke dossiers gedoken en ze kwamen met een schat aan informatie weer terug bij Ria. Ook met verhalen die Ria nog nooit gehoord had over haar vader en over haar familie.
Doriet: “Niet iedereen mag zomaar een persoonsdossier inzien bij het Nationaal Archief. Daarvoor heb je toestemming nodig van de betrokkene. Dus ik vond het heel bijzonder dat Ria mij toestemming gaf om het dossier van haar vader in te zien. Het was net alsof ik via een tijdmachine een sprong terug in de tijd maakte en in 1944 belandde. Ik las politieverhoren, onderzoeken, getuigenverklaringen, maar ook vond ik brieven van Willem waarin hij zichzelf verdedigd tegenover het Tribunaal.”
In het Nationaal Archief wordt ook een opsporingsbericht gevonden waarin wordt vermeld dat Willem ontsnapt is uit bewaringskamp Grave. Hier werden vermeende collaborateurs vastgezet. De politie in Eindhoven ontvangt een tip dat Willem zich schuilhoudt op een woonboot in Zwolle. Daarop zet de politie in Zwolle een zoekactie op touw en kamt elke woonboot in de omgeving uit.
Aan de hand van de interviews met Ria en de verslagen uit het persoonsdossier van Willem is er een reconstructie geschreven over hun leven. Weet de politie de verblijfplaats te traceren van de voortvluchtige Willem? Wordt hij veroordeeld of wordt hij vrijgesproken?
Wat voor invloed heeft het leven van Willem gehad op zijn dochter Ria? Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het gezin verhuisd van Eindhoven naar het dorp Clasville, regio Normandië in Frankrijk. Daar is Willem door de Duitsers eigenaar gemaakt van een bouwbedrijf van maar liefst 200 (dwang)arbeiders.
Het gezin leeft dan in exorbitante weelde op het Franse platteland, inclusief een heus Frans Kasteel, bediendes en luxe wagens. Uit deze tijd heeft Ria nog heel veel levendige herinneringen die ze deelt met de lezer. Maar de luxe is van korte duur. Uiteindelijk wordt Ria op vijfjarige leeftijd door haar moeder alleen achtergelaten in een nonnenklooster. Het leven dat Ria had gekend zou nooit meer terugkomen. Hoe is het leven tussen de kloostermuren? En: wordt ze nog uit het klooster opgehaald door haar ouders?
Doriet: “Ria geeft de lezer een unieke inkijk in haar levensgeschiedenis. Ze neemt je mee naar de tijd van toen, en hoe het leven er destijds aan toeging in Nederland. Ria vertelt hoe zwaar haar jeugdjaren waren en hoe ze de last moest dragen als dochter van een NSB’er. Maar ze heeft nooit opgegeven en altijd dapper doorgezet. Dat vond ik inspirerend om te zien.
En dan het verhaal van haar vader. Tijdens het schrijven van dit levensboek heb ik mezelf vaak de vraag gesteld: wat had ik gedaan als ik Willem was geweest? Het is makkelijk oordelen met de wetenschap en kennis die ik nu heb, maar zo zwart-wit is het dus niet. Het is een grijs gebied wat balanceert op de rand van goed en kwaad. Dus ik moet je het antwoord schuldig blijven.”
Op de achterflap van het boek schrijven Ria’s kinderen: “Dit boekje leest makkelijk weg in tegenstelling tot de pittige inhoud. Het beschrijft het levensverhaal van Ria Vredeveld-van Uden van kort voor de oorlog in haar eerste levensjaren tot haar 83e in 2023. Het meeslepende verhaal kent een verdrietig begin van haar leven maar sterk als ze is, krabbelt ze op tot een levenslustige vrouw, echtgenote, moeder en oma. Van de oorlog, de nonnen en haar latere jaren. Dit is een boekje dat je in één adem uit kunt lezen.”