- welke eigenaardige achtergronden aan de wordingsgeschiedenis van deze Dollard-polder reliëf en bete- kenis gaven, omdat een belangrijk deel van het oude archief door oorlogsomstandigheden verloren werd geacht. Eerst geruime tijd na de oorlog is dit weer, zij het gedeeltelijk, te voorschijn gekomen.

Het thans zeer zeldzame werkje van de hand van Mr. R. Feith, dat een halve eeuw geleden in druk verscheen onder de titel,Archief der Maatschappij tot exploitatie van den Johannes Kerkhovenpolder", chronologisch geordend onder bijvoeging van een beknopt historisch overzicht van het ontstaan en de lotgevallen van die polder (Groningen, 1902), geeft weliswaar een schema van de gang van zaken, maar is te summier om te doen inzien uit hoeveel strijd de polder is geboren geworden.

Geen enkele geschiedenis kan men volledig beschrijven. Maar deze historie van een bescheiden „waterschap" is van een uitvoerigheid geworden, die enerzijds de vraag doet opwerpen: is dit alles belang- rijk genoeg om te boekstaven? Anderzijds echter vervult zij met verba- zing vanwege het schier eindeloos aantal problemen en moeilijkheden, waarmee de initiatiefnemers en latere bestuurders hebben moeten worstelen, terwijl de verbazing tot bewondering wordt, wanneer we ervaren, hoe deze altijd kleine groep van bestuurders - in buiten- gewoon moeilijke omstandigheden was dit zelfs meermalen maar één persoon aan talloze gelijktijdige moeilijkheden steeds het hoofd heeft weten te bieden. Eindeloos is het relaas van de catastrophes, van het bedrog en het wanbegrip, waaraan de onderneming van het begin tot het einde heeft blootgestaan. Opgelicht door zijn bankiers,

5