De Vereniging Natuur en Stedenschoon (inmiddels Koninklijk KVNS) werd in 1910 opgericht naar aanleiding van twee concrete gevallen: men vreesde voor de ontsluiting van de Kalmthoutse Heide en de Duinen van de Westhoek. Het initiatief kwam van de Antwerpse mej. C. Bonefske en haar latere echtgenoot Oscar Delaunois, waardoor de vereniging onmiskenbare wortels had in de stad.

Niet enkel milieuzorg zou belangrijk worden, ook de bescherming van het stedelijke schoon kwam hoog op de agenda te staan. Of, zoals het in de allereerste omzendbrief naar aanleiding van de eerste vergadering luidt: ‘Het voortdurend schenden en vernielen van landschappen, gebouwen en monumenten (…) heeft in de laatste jaren zo’n bedenkelijke uitbreiding genomen, dat niemand die iets voelt voor de schoonheid van het eigen land, er langer onverschillig kan aan blijven.’

De Vereniging kreeg van meet af aan veel bijval van geëngageerde burgers. Onder hen veel notabelen uit de politieke en artistieke wereld (A. Van de Perre, Arthur Cornette, Cyriel Buysse,… om er maar een enkele te noemen), een traditie die tot op vandaag voortleeft.
In de eerste jaren concentreerde de Vereniging zich vooral op de twee voornoemde gebieden. Met succes trouwens, want de Duinen van de Westhoek werden in 1956 uitgeroepen tot het eerste staatsreservaat in België en de Kalmthoutse Heide werd in 1942 geklasseerd.

Niet verwonderlijk dat de Kalmthoutse Heide een bijzonder grote symboolwaarde voor de Vereniging bezit – iets wat bevestigd werd door de oprichting van de Studiegroep Kalmthoutse Heide, die meer dan veertig jaar het gebied documenteerde en beschermde. Vandaag is haar taak complementair aan die van de officiële instanties die ondertussen mede onder haar impuls zijn opgericht.

De initiële monumentenzorg en de bescherming van het stedelijke landschap, heeft zich door de jaren heen steeds verder ontwikkeld. Vanaf het eerste project in 1911 – om de ontmanteling van de kathedraal van Antwerpen te voorkomen – tot op heden: de Vereniging heeft zich steeds opgeworpen als een hardnekkig verdediger van waardevolle monumenten en bedreigd patrimonium.