BELEG EN ONTZET VAN LEIDEN OCTOBER 1573 OCTOBER 1574

,,Op één april verloor Alva zijn bril" Dit oudhollandse volksrijmpje heeft een veel grotere
betekenis dan je op het eerste gezicht misschien zult denken. Op 1 april 1572 is de inname
van Den Briel door de Watergeuzen het sein geweest voor talloze Hollandse en Zeeuwse
steden, waaronder Leiden, zich op te stellen aan de zijde van de prins van Oranje, en zich
te keren tegen de Spaanse landvoogd Alva. De openlijke rebellie van de gewesten Holland
en Zeeland, d. w. z. een stukje kustgebied tussen Den Helder en Vlissingen, tegen Philips II,
de machtige koning van Spanje, tevens heer der Nederlanden, was een feit. Om uitbreiding
ervan naar andere provincies te voorkomen, besloot Alva een militaire strafexpeditie te
ondernemen, die tenslotte ook Holland op de knieën moest dwingen. Eén voor één vielen
de opstandige steden: Mechelen, Zutfen, Naarden, Haarlem. Voor Alkmaar ten slotte werd
de vijand een halt toegeroepen. Voor het op dringende water uit haastten de Spaanse
troepen zich weer naar het zuiden, waar eind oktober 1573 het beleg om Leiden geslagen
werd. Als Leiden zou vallen, lag het hart van Holland open.

De grote verliezen voor Haarlem en de mislukking van Alkmaar hadden Alva tot de overtuiging
gebracht, dat de volgende stad niet moest worden bestormd. Aan Francisco de Valdez werd dan
ook opdracht gegeven Leiden rondom in te sluiten, zodat er geen voedsel meer binnengevoerd
kon worden: uithongering moest haar tot overgave dwin gen. Maar toevallig was de stad ruim
van graanvoorraden voorzien, die, bedoeld om Haarlems nood te lenigen, hun voorraadplaatsen
gebleven waren, en nu uitstekend in van pas kwamen voor eigen gebruik. Om het de vijand uit
handen te houden was het vee van het omringende platte land in of tot vlakbij de stad gedreven,
zodat er voor lopig ook daaraan nog geen gebrek was. Toch werden er al snel maatregelen
genomen om een noodsituatie zo lang mogelijk uit te stellen: toezicht op de prijzen van de
eerste levensbehoeften, zoals brood en melk, en uitge ven van niet alleen koperen en
zilveren noodmunten, maar zelfs van papieren geld (het oudste van West-Eu ropa)