Enkele woorden ter inleiding.
'INLEIDING
Eerst tegen het einde van de negentiende eeuw nam de wetenschappelijke studie van de vreemde gods- diensten vaste vorm aan en veroverde een plaats naast andere geschiedkundige wetenschappen.
Dat ging niet zonder tegenstand. Het nieuwe vak wekte wantrouwen, zowel van kerkelijke zijde als bij vertegenwoordigers van wetenschappelijk onderzoek op theologisch en cultuur-historisch gebied.
Adolf Harnack richtte zelfs nog in 1901 een felle aanval op de godsdienstgeschiedenis in de rede die hij hield, toen hij rector van de Universiteit te Berlijn werd. Volgens hem kon de godsdienstgeschiedenis niet als een zelfstandige wetenschap erkend worden. In de theologische faculteit was het vak overbodig omdat vrijwel alle typen van godsdienstig leven en godsdienstig denken reeds in de rijke historie van de Israëlitische godsdienst en het Christendom te vinden waren; en in de historisch-philosophische faculteit was het een wetenschappe-lijke onmogelijkheid, omdat het een dergelijke kennis van talen en oudheidkunde veronderstelde, dat dilettantisme onvermijdelijk zou worden.
Deze rede van Harnack was de laatste aanval die van bevoegde zijde tegen de, toenmaals nieuwe, of in ieder geval in Duitsland weinig bekende, wetenschap gericht werd.
In werkelijkheid was de weerstand al gebroken. Aan een reeks van universiteiten in Europa waren leerstoelen in de godsdienstgeschiedenis opgericht; Leiden ging in 1876 vooraan met C.P. Tiel als baanbreker; Parijs volgde kort daarna dit voorbeeld en toen volgden er vele ander.
Enkele jaren later gaf Harnack de tegenstand op. (...)'.