- In 1944 publiceerde Jan Tinbergen 'De les van dertig jaar: Economische ervaringen en mogelijkheden', waarin hij de economische ontwikkelingen en beleidsmaatregelen van de afgelopen drie decennia analyseerde. Hij onderzocht de effectiviteit van overheidsinterventies en benadrukte het belang van econometrische modellen voor beleidsvorming. Tinbergen pleitte voor een actieve rol van de overheid in het reguleren van de economie om zo stabiliteit en groei te bevorderen. Het boek werd destijds gewaardeerd om zijn grondige analyse en de introductie van econometrische methoden in het economische beleid. Het is nuttig om de belangrijkste ideeën te benadrukken die Tinbergen samenbracht in zijn boek 'De les van dertig jaar'. We zullen zien hoe verschillende van deze ideeën in zijn bijdragen in het volgende decennium terugkwamen. Deze bron laat duidelijk zien dat het Tinbergens eigen ideeën waren, die uiteraard gevormd werden in zijn studies en uitwisselingen in de voorgaande jaren. Hij onderscheidde vijf kwesties die aandacht behoeven: 1. hoe de economie is georganiseerd; 2. wat de evenwichtspositie en de ontwikkeling op lange termijn (trendbeweging) zouden moeten zijn; 3. maatregelen met betrekking tot verstoringen (die de cyclische beweging beïnvloeden); 4. de onderlinge relaties tussen de nationale economieën; en 5. maatregelen die nodig waren in de overgangsperiode direct na de oorlog. Hierna een samenvatting van Tinbergens standpunt over deze vijf kwesties. Wat betreft (1), de organisatie van de economie, koos Tinbergen, met enkele uitzonderingen, duidelijk voor (i) privébezit van de productiemiddelen en vrijheid voor ondernemers binnen een systeem van sociale wetgeving en inkomstenbelastingen; (ii) coördinatie van bedrijven op het gebied van normen en efficiëntie; (iii) enige overheidsstimulans voor (innovatieve) investeringen; en (iv) overheidsinstrumenten voor anticyclisch beleid. Met betrekking tot (2) waren de doelen: (i) volledige werkgelegenheid van arbeid en kapitaal; (ii) evenwicht op de lopende rekening van de betalingsbalans; en (iii) een rechtvaardiger verdeling van netto-inkomens die voldoende prikkels overlaat om de productieve efficiëntie te verbeteren. Tinbergen geloofde dat loonvorming niet aan een machtsstrijd moest worden overgelaten, maar aan een systeem van overleg, onder toezicht van een centrale loonraad. Na de sterke cyclische bewegingen tussen 1919 en 1939 beschouwde Tinbergen anticyclisch beleid (3) als een zeer belangrijk element van macro-economisch beleid. Op basis van gedegen statistische informatie over de economische situatie, moeten overheidsuitgaven volgens hem op een zodanig niveau worden vastgesteld dat de totale vraag tot volledige werkgelegenheid leidt. Indien nodig kunnen meer indirecte stabiliserende maatregelen helpen om bedreigingen van onevenwicht in bepaalde gebieden aan te pakken. Volgens Tinbergen moeten de internationale economische betrekkingen (4) zich richten op het wegnemen van handelsbelemmeringen. Ook moet het kapitaalverkeer op grote schaal worden hervat om de grote verschillen in welvaart tussen landen te verkleinen. Internationale instanties moeten vrijhandel en evenwicht op lopende rekeningen garanderen.Tot slot overwoog Tinbergen met betrekking tot (5) dat er direct na de oorlog speciale maatregelen nodig zouden zijn, zoals het herstellen van de ergste schade, het behouden van werkgelegenheid in de overgangsperiode en het tijdelijk handhaven van het systeem van distributie en prijscontrole. Een onroerendgoedbelasting zou de noodzakelijke financiële hervorming moeten helpen. De periode van wederopbouw zou noodzakelijkerwijs worden gekenmerkt door een beperkt consumptieniveau. Een goed anticyclisch beleid zou een periode van crisis en stagnatie zoals die na de Eerste Wereldoorlog was ervaren, moeten voorkomen.