Enkele woorden ter inleiding
' (...). 2. Cultuur en Cultuurgeschiedenis
'Tweeërlei cultuurbegrip'. Cultuurgeschiedenis schrijven, vergt de keuze van een duidelijk uitgangspunt:
het vaststellen wat men onder 'cultuur' wenst te verstaan. Dezekeuze betekent nog niet dat men nauwkeurig weet wat cultuur is. Want als men die eis stelde, zouden slechts enkele waaghalzen het terrein der cultuur-
historie durven betreden.
Hele generaties van geleerden namelijk, hebben zich het hoofd gebroken over bevredigende definities van het begrip cultuur. In hun zoeken speelden doorgaans reeds bij voorbaat tradities mee - hoe zou het anders kunnen? - die het vensterglas kleurden waardoor zij de wereld waarnamen. Zo bleven velen, bewust of onbewust in de sfeer leven van het filosofisch idealisme, waarvan vooral de Duitse variant het cultuurbegrip
koppelde aan het hogere, het geestelijke, als de bloem van ons bestaan. Slechts geloof, wetenschap en kunst, die het leven doen uitstijgen boven onze aardse gebondenheid, verdienen volgens deze opvatting de naam van cultuur. (...).
Voor mijn schets van de cultuurgeschiedenis der 20ste eeuw des ik het ruime cultuurbegrip, mij niet ontvein-
zend dat dit vele bezwaren voor de compositie oplevert. Wat als begrip een geheel vormt, dreigt bij de beschrijving, vooral in het historische vlak, toch weer in stukken en brokken uiteen te vallen. Bij de omlijning van het onderwerp staat mij echter cultuur als levensstijl voor ogen: cultuur als een complex van stoffelijke en onstoffelijke factoren, als een totaliteit van uit het verleden tot ons gekomen vormen. Dit erfgoed, dat vooral in de sfeer van kennis en technische hulpmiddelen, van normen, waarden en verwachtingen nog dagelijks ver-
anders, kan slechts worden overzien en begrepen vanuit zijn 'historische achtergrond. (...)'.