Het uitdrukken van emoties bij mens en dier (oorspronkelijke titel: The Expression of the Emotions in Man and Animals, 1872) van Charles Darwin is een baanbrekend werk waarin hij onderzoekt hoe emoties worden geuit en welke biologische oorsprong die expressies hebben. Het boek vormt een vervolg op zijn evolutietheorie en toont aan dat ook emotionele uitingen voortkomen uit natuurlijke selectie.

Darwin stelt dat menselijke emoties – zoals vreugde, angst, woede en verdriet – niet uniek zijn, maar diepe evolutionaire wortels delen met die van dieren. Door middel van observaties, brieven, foto’s en beschrijvingen van mensen uit verschillende culturen en van talloze diersoorten, laat hij zien dat gezichtsuitdrukkingen, lichaamshoudingen en fysiologische reacties universeel herkenbaar zijn. Zo glimlachen mensen en apen op vergelijkbare wijze, en tonen honden of katten angst door vergelijkbare spier- en houdingveranderingen als mensen.

Een belangrijk inzicht van Darwin is dat emoties een communicatieve functie hebben: ze maken innerlijke toestanden zichtbaar voor anderen, wat sociale interactie en overleving bevordert. Hij bestrijdt daarmee het toen gangbare idee dat emoties louter geestelijke of culturele verschijnselen zijn.

Het boek markeert tevens een keerpunt in de psychologie en biologie. Het legt de basis voor moderne gedragswetenschappen en de latere emotieonderzoeken van onder anderen Paul Ekman. Darwin verbindt observatie, evolutie en menselijk gedrag tot één samenhangend geheel.

Darwin toont in Het uitdrukken van emoties bij mens en dier aan dat menselijke emoties evolutionaire wortels hebben en universeel herkenbaar zijn. Door vergelijking van mensen en dieren onthult hij dat emotionele expressies biologische functies vervullen, gericht op communicatie en overleving — een visie die de moderne wetenschap over emotie blijvend heeft beïnvloed.