Historiografiek van de Elektriciteit
en de Elektrotechniek

Bij het rangschikken van geschiedkundige gegevens in chronologische volgorde komt men enige
moeilijkheden tegen, die iedere historicus wel kent. De voornaamste daarvan is wel deze dat voor
een bepaald feit verschillende data worden opgegeven, en men kan niet altijd vaststellen welke
daarvan de juiste is. Zo is tot voor kort onzeker gebleven (of de 'Leidse fles' door Pieter Mussen-
broek of door de Duitser G. G. von Kleist het eerst is uitgevonden. In Duitse bronnen wordt
laatstgenoemde steeds genoemd en zijn uitvinding wordt op november 1745 gesteld. Pas in onze
dagen is komen vast te staan dat Mussenbroek deze uitvinding reeds in het voorjaar van het-
zelfde jaar deed en dat de algemeen geaccepteerde aanduiding 'Leidse fles' dus juist is. Maar niet
in alle gevallen is de oplossing van zo'n vraagstuk beslist. Een oorzaak van het verschil in de
opgegeven data is soms, dat de ene auteur het eerste bericht over de uitvinding als datum opgeeft,
een andere die der officiële publikatie in boek of tijdschrift, een derde die der octrooiaanvrage
en een vierde die van het eerste gebouwde exemplaar van het instrument of de machine. Dan is
er nog een andere oorzaak van het verschil in de opgaven. Zo geeft de Amerikaan als datum van
een Europese uitvinding soms die op, waarbij de uitvinding haar intrede in Amerika deed, hetgeen
enige jaren na de uitvinding in Europa kan liggen. Het omgekeerde doet zich soms ook voor.
De opgaven zijn veelal nationaal getint, zodat zich ook verschillen tussen nabijliggende landen
kunnen voordoen. Vooral als een zelfde uitvinding toevallig kort na elkaar in twee verschillende
landen heeft plaatsgevonden, zoals we bij de Leidse fles aantroffen.
Daardoor zal een historiografiek als deze niet op elk punt geheel nauwkeurig kunnen zijn. Aan
de andere kant zal dit overzicht voor vele elektrotechnici belangwekkend zijn voor het snel
vinden van de historische gegevens van hun vak en voor het overzicht van de fasen van ont-
wikkeling der elektrotechniek.
De voornaamste bronnen waaruit geput is, zijn de volgende:
I. A chronological history of electric development (uitgeg. door de National Electric Manufacturers
Association, New York 17); 2. F. K. F. Feldhaus, Lexikon der Erfindungen und Entdeckungen auf
dem Gebiete der Naturwissenschaften (Heidelberg 1904); 3. G. F. Westcott, Classified list of historical
events. Mechanical and electrical engineering (H. M. Stationary Office, London 1955); 4. O. Marr,
Zeittafel zur Geschichte der Elektrotechnik, in: Technikgeschichte, Bd. 30 (Berlin 1941), blz. 46-56; 5. Da-
ten zur Geschichte des Fernmeldewesens mit Quellenangabe, 'Zeittafel', in: Erwin Houtman, Quellenbuch
des Fernmeldewesens (Darmstadt 1956); 6. F. Dannemann, Die Naturwissenschaften in ihrer Entwick-
lung und ihrem Zusammenhange, 4 Bd. (Leipzig 1911-24).
Verder zijn uit diverse boeken enkele data opgenomen. Ten slotte breng ik graag mijn wel-
gemeende dank aan prof. ir. R. J. Forbes en de heer C. W. L. Schell van de P.T.T. voor de
belangrijke aanwijzingen die zij hebben willen geven.

A. KOREVAAR