Beeld en geschiedenis – Het Belgische en Vlaamse verleden in de romantische boekillustraties van Tom Verschaffel onderzoekt hoe negentiende-eeuwse illustraties een bepalende rol speelden in de manier waarop België en Vlaanderen hun geschiedenis begonnen te verbeelden en begrijpen. Het boek richt zich op de periode van de romantiek, toen het historisch bewustzijn sterk toenam en het verleden actief werd ingezet voor nationale identiteit, culturele verheffing en politieke legitimiteit.

Verschaffel analyseert hoe illustratoren, vaak verbonden aan uitgeverijen die historische romans, kronieken en vaderlandse verhalen op de markt brachten, het verleden visueel vormgaven. Deze beelden waren geen neutrale weergaven, maar artistieke en ideologische constructies die een bepaald beeld van “het vaderlandse verleden” wilden oproepen: heldhaftig, dramatisch, moreel verheffend en vaak sterk gestileerd. De illustraties bepaalden mede hoe generaties lezers historische figuren en gebeurtenissen zich gingen voorstellen.

Het boek laat zien hoe kunstenaars motieven uit de middeleeuwen, de Bourgondische tijd, de Tachtigjarige Oorlog en regionale legendes gebruikten om een visueel repertoire te creëren dat herkenbaar werd voor een breed publiek. Verschaffel onderzoekt zowel het artistieke handschrift van de tekenaars als de culturele en politieke context waarin hun werk tot stand kwam. Daarbij komen thema’s als nationalisme, romantische verbeelding, historische mythevorming en de rol van de boekcultuur uitgebreid aan bod.

Door talloze voorbeelden en nauwkeurige interpretaties toont Verschaffel hoe deze illustraties niet alleen het verleden “weergaven”, maar het actief mee vormden. Ze hielpen een collectief geheugen te bouwen dat het jonge België na 1830 verbond en waarin Vlaamse geschiedenis eveneens een eigen plaats kreeg.

Beeld en geschiedenis is daarmee een rijk, scherpzinnig en cultureel-historisch onderzoek dat duidelijk maakt hoe beeld en verhaal samen een natie helpen verbeelden en hoe romantische illustratie een krachtig instrument werd in de constructie van historische identiteiten.