Het "Chine de Commande" is in zekere zin vergelijkbaar met de elektronica-produkten uit het Verre Oosten van de late twintigste eeuw: het werd daar in opdracht van westerse handel en industrie tegen lage prijs vervaardigd, naar Europa vervoerd en met zoete tot exorbitante winsten aan de gretige afnemers hier doorverkocht.

'Kraak-porselein'
Porselein uit China was al eeuwen in het Westen zeer in trek. Marco Polo (13e eeuw) schreef er al geestdriftig over. In Europa duurde het nog tot de 18e eeuw voordat men dit Aziatisch produkt min of meer kon evenaren. Door de Verenigde Oostindische Compagnie kwam het oosterse porselein en steengoed binnen handbereik van westerse kopers. De VOC heeft miljoenen stuks aardewerk naar onze gewesten vervoerd. Dat gebeurde soms met schepen die, met een verbasterd Portugees woord, "kraak" werden gwenoemd, zodat men sprak van kraak-porselein. De VOC haalde ook speciaal voor de Hollandse markt gemodelleerd en gedecoreerd porselein uit China — en mede daarover gaat dit lijvige boek.
In de Gouden Eeuw was het verzamelen van Chinees porselein nog een zaak van vorsten en hoven. Maar toen de import door de VOC en Engelse, Franse en Duitse concurrenten toenam, konden vele duizenden welgestelden dit produkt aanschaffen. Ook thans nog zijn er duizenden Europese verzamelaars die een kleine of grote collectie Chinees aardewerk bezitten. In ons land zijn er blijkens dit boek zelfs twee verenigingen die zich onder meer hiermee bezighouden: de Vereniging Vrienden van de Nederlandse ceramiek (VVNC) en de Nederlandse Vereniging vrienden van de ceramiek (NVVC). Het lijkt er sterk op dat er een barst is ontstaan in wat ooit één ongedeelde keramische vriendenclub was.

Scheepsladingen
Hoe dit zij, de kennis van het Chinese sier- en gebruiksaardewerk is de laatste tijd aanzienlijk verbeterd. Lunsingh Scheurleer moest zijn boek wel fors herschrijven, want door recente vondsten van scheepswrakken zijn er heel wat nieuwe gegevens boven water gekomen: "De Witte Leeuw", het zogeheten "Hatcher-wrak" en "De Geldermalsen" gaven hun lading prijs.
Zodoende weten we nu veel meer over het Chinees porselein van de vroege 17e tot de latere 18e eeuw. Ook het boek "Porselein als handelswaar" van Christiaan Jörg is in deze heruitgave verwerkt. De Chinese termen, die in een verklarende woordenlijst worden behandeld, zijn nu in twee transcripties afgedrukt: de moderne Pinyin-spelling en de oude Wade/Giles-overzetting. De literatuuropgave is zeer uitvoerig en bijgewerkt.
Het boek "Chine de Commande" telt vijftien hoofdstukken, voorafgegaan door een Voorspel. We lezen over de beschildering in China van Europees porselein: Chinees of Oriental Lowestoft, over het onder het bewind van keizer Wanli (1573-1619) in China gemaakte en naar Europa geëxporteerde porselein, over de produkten uit de zogeheten Overgangsperiode (1620 tot 1682), over China en de VOC tijdens de regeringen der keizers Kangxi, Yongzheng en Qianlong, over de export van 18e-eeuws porselein met Chinees decor vervaardigd in Jongdezhen, en over Chinees porselein in westerse vormen, alsmede het drink- en schenkgerei. Aparte hoofdstukken zijn gewijd aan de Chinese eetserviezen die bestemd waren voor de Europese markt en aan thee-, koffie- en cacao-serviezen.

Bijbelse taferelen
Een in elk opzicht hoofdstuk apart is het deel over het Chinees porselein dat met westerse motieven voor de Hollandse kopers werd geproduceerd. De tekeningen voor die afbeeldingen werden naar China gestuurd. De voorstellingen varieerden van bijbelse, mythologische en allegorische motieven tot genreen galante voorstellingen. Ook zijn er haven- en stadsgezichten van Amsterdam, Kaapstad, de forten op de Parelrivier bij Kanton en fantasiehavens op afgebeeld. Daarnaast is er ook porselein beschilderd met 'encre de Chine' (Chinese inkt). Ook daar vinden wel bijbelse èn genre-taferelen, stads- en dorpsgezichten, portretten, wapens en zo meer als beschildering.
De laatste hoofdstukken van Lunsingh Scheurleers boek gaan over beeldjes en dieren, over steengoed uit Yixing, over Amsterdams Bont met taferelen uit het dagelijks leven en de flora en fauna en over de merken en dateringen van de vele soorten Chinees porselein.

Tekst uit het Reformatorisch Dagblad