༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻
Een vuile band verder goede exemplaren.
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

1.Hagendoorn, A. Het nazisme als ideologie: een socio-psychologisch onderzoek naar de bepaaldheid van politiek gedrag
Van Loghum Slaterus, Deventer
1982, 1e druk, 240 bladzijden, paperback
Omslag licht vuil/beduimeld. Op het titelblad een bescheiden handtekening (Visker). Bladzijden schoon, gaaf en nagenoeg nog wit.

Over de inhoud
Ten geleide
Woord vooraf

1. Inleiding
2. De autoritarisme-theorie en de verklaring van het nazisme
2.1. De autoritarisme-theorie
2.2. Autoritarisme en de verklaring van anti-semitisme
2.3. Stadia in de ontwikkeling van de nazi-beweging
2.4. De validiteit van de autoritarisme-theorie
2.4.1. Cognitieve kenmerken
2.4.2. Opvoeding en autoritarisme
2.4.3. Autoritarisme en vooroordeel
2.4.4. Sociologische determinanten van autoritarisme
2.5. Autoritarisme en de steun aan het nazi-regime
3. Nazi-stemmers en partijleden: achtergronden en motieven
3.1. Inleiding
3.2. Sociologische kenmerken van de nazi-aanhang
3.2.1. Wie stemden op de NSDAP?
3.2.2. Wie waren lid van de NSDAP?
3.2.3. Redenen voor steun aan de nazi’s
3.3. Participatie in de nazi-beweging en autoritarisme
3.4. Autoritarisme en sociale klasse
3.5. Links en rechts autoritarisme
3.6. Conclusies
4. Onderschikking en rebellie, een ambivalente combinatie
4.1. Autoritarisme in de NSDAP en het National Front
4.1.1. Autoritarisme in de NSDAP
4.1.2. Achtergronden van autoritarisme en rebellie in de NSDAP
4.1.3. Autoritarisme en rebellie in het National Front
4.2. Autoritarisme en rebellie
4.2.1. Verschillen in rebellie
4.2.2. Autoritaristische rebellie
4.3. Opvoedingsstijl, autoritarisme en rebellie
4.3.1. Restrictieve en permissieve opvoeding
4.3.2. Bestaande concepties over restrictiviteit en permissiviteit in de opvoeding
4.3.2.1. De pro-permissieve opvoedingsconceptie
4.3.2.2. De gulden-midden-weg-conceptie
4.3.2.3. De pro-autoritatieve conceptie
4.3.3. Cognitieve en situationele aspecten van submissie en rebellie
4.4. Opvoedingsstijl als configuratie van variabelen
4.5. Retour naar autoritarisme en nazisme
4.5.1. Opvoeding en autoritarisme in Duitsland
4.5.2. Historische verschuivingen in de opvoedingspatronen in Duitsland
5. Nazisme, een socio-psychologisch patroon
5.1. Socio-psychologische processen en ideologie
5.1.1. Ideologie en rekruteringsveld
5.1.2. De nazi-ideologie als piramide
5.2. Idolen in de visie op het nazisme
5.2.1. De demoniseringshypothese
5.2.2. De discontinuïteitshypothese
6. Nazisme en nazi-ideologie: de leiders
6.1. Inleiding
6.2. Vormen van anti-semitisme
6.2.1. Het sociale anti-semitisme
6.2.2. Het politieke anti-semitisme
6.2.3. De wisselwerking tussen het sociale en politieke anti-semitisme
6.3. Het anti-semitisme als proces van causale attributie
7. Nazisme en nazi-ideologie: de volgelingen
7.1. Volksgemeenschap en economisch herstel
7.1.1. De partijleden
7.1.2. De nazi-kiezers
7.2. Het leidersprincipe
7.2.1. De grote industrie
7.2.2. Het Duitse volk
7.3. Tot slot
Appendix
Literatuur
Personenregister
Zakenregister

---

2. Mennicke, C.A. De achtergrond van de tweede wereldoorlog: een psychologische beschouwing
Vrij Nederland, Amsterdam
1947, 1e druk, 100 bladzijden, grijze-witte kartonnen band met zwarte opdruk op voorplat en rug
Band vuil/beduimeld. Bladzijden schoon, gaaf en egaal licht vergeeld.

Over de inhoud
Ter Inleiding
I. De oorzaken van de oorlog als maatschappelijk probleem
II. De achtergrond van de tweede wereldoorlog
a. Historische aspecten
b. Psychologische doorlichting van de politieke situatie voor de tweede wereldoorlog
III. Poging tot analyse van de onbegrijpelijke wreedheid in deze oorlog
IV. Opbouw als taak in het heden
V. Slotbeschouwing

In *De achtergrond van de Tweede Wereldoorlog* onderzoekt C.A. Mennicke de psychologische voorwaarden waaronder de moderne mens vatbaar wordt voor massasuggestie. Een centrale these van het boek is dat in de moderne samenleving het norm- en waardebesef zijn vanzelfsprekende geldigheid verliest. Mennicke constateert dat hierdoor “niet slechts het traditionele, maar ieder norm- en waardebesef wankel komt te staan” (p. 70).
Deze ontwikkeling wordt volgens hem versterkt door moderne psychologie en antropologie, die aantonen dat menselijk gedrag grotendeels voortkomt uit “biopsychische grondslagen” en slechts in beperkte mate door bewust moreel handelen wordt gestuurd (p. 67). Wanneer het innerlijke normbesef verzwakt, neemt de invloed van lagere driften toe en vermindert de persoonlijke verantwoordelijkheid.
In deze situatie groeit de bereidheid zich door collectieve krachten te laten leiden. Mennicke beschrijft dit proces expliciet als het zich aansluiten bij een groep en het volgen van een leider: “het zich voegen bij een collectiviteit (het gewillig ondergaan van de suggestie van een leider)” (p. 71). Suggestie werkt hier niet rationeel, maar emotioneel en instinctief.
Massasuggestie blijkt bijzonder effectief omdat zij meerdere psychische behoeften tegelijk bevredigt. Zij geeft het individu “een nieuwe zekerheid en een nieuw houvast” en bevredigt tegelijkertijd de geldingsdrift (p. 71). Het individu ervaart betekenis en identiteit door op te gaan in de massa.
Mennicke benadrukt dat deze suggestieve werking in Duitsland werd versterkt door een ideologie die zich presenteerde als moreel noodzakelijk. Er ontstond een wereldbeschouwing die “tot een soort evangelie” werd verheven, waardoor zelfs “de bevrediging der lagere impulsen” gerechtvaardigd werd geacht (p. 71–72). Hierdoor kreeg massasuggestie een systematisch en duurzaam karakter.
Deze analyse vertoont een duidelijke overeenkomst met Gustave Le Bon, die in *Psychologie des foules* stelt dat de massa wordt gekenmerkt door verlies van individualiteit, verhoogde suggestibiliteit en onderwerping aan de leider. Net als Le Bon beschrijft Mennicke hoe in de massa het kritisch denken verdwijnt en plaatsmaakt voor emotionele besmetting en gehoorzaamheid.
Waar Le Bon de nadruk legt op de onmiddellijke psychologische werking van de massa, benadrukt Mennicke sterker de morele voorfase: het langdurige verval van innerlijke normsturing dat massasuggestie überhaupt mogelijk maakt. Beide auteurs zien suggestie echter als een kernmechanisme waardoor gewone mensen kunnen deelnemen aan collectieve ontsporing.

---

**Zoekwoorden**
nazisme
nazi-ideologie
massasuggestie
autoritarisme
politieke psychologie
oorlogspsychologie
totalitarisme
collectief gedrag
anti-semitisme
Tweede Wereldoorlog
ideologie
leiderschap
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻