Bij dezen, zeer waarde lezer, wordt u een soort van anthologie aangeboden, een bloemlezing van gedachten en beelden.

Toen de uitgever dezes mij in het vorige jaar voorsloeg, een werk samen te stellen in den trant van het Christliches Hausbuch, kwam mij dit plan zeer aantrekkelijk voor; doch ik begreep spoedig, dat van een vertaling of omwerking geen sprake kon zijn, en dat ik liever mijn eigen weg zou moeten inslaan. Sinds jaren heb ik mij een schat van Varia verzameld; waarom, zoo dacht ik, zou ik daaruit niet een greep doen? Waarom voor mij zelven behouden wat misschien ook anderen eenig nut en genoegen aanbrengen kan?

Wellicht zal iemand, als hij dit werk inziet, geneigd zijn, aan letterkundigen diefstal te denken, maar met VAN LENNEP zou ik willen zeggen: door oude of uitheemsche dichters te berooven, heb ik slechts gebruik gemaakt van mijn recht, en niets anders gedaan, dan wat VERGILIUS, DANTE, TASSO, VONDEL, MILTON, MOLIÈRE, RACINE, SCHILLER, BILDERDIJK en zoovele andere vrij wat grooter mannen dan ik, zich nimmer geschaamd hebben te doen. Wél ben ik ongehoorzaam geweest aan VAN LENNEP's waarschuwing om te zorgen, dat de gepleegde roof niet ontdekt worde, daar ik veeleer de namen van de auteurs, wier woorden ik aanhaalde, niet verzwegen, maar ruiterlijk genoemd heb. Doch zooveel ik kon, heb ik zijn goeden raad in gedachtenis gehouden: Het overnemen van gedachten, beelden, beschrijvingen, enz. uit de werken van anderen, is op zich zelf gemakkelijk, maar geschiedt dit zonder zorg of oordeel, dan wordt hetgeen men voortbrengt een bonte lappendeken, waar niemand behagen in vinden kan; bezit men daarentegen de gave om de gouden boomgaardvruchten, die men, gelijk BILDERDIJK het zoo schoon uitdrukt, als met adelaarsklauw geplunderd heeft, zoodanig te stellen, te schikken, te schakeeren, te wijzigen, te zuiveren, te tooien, dat zij in eigen hof gegroeid schijnen, dan wordt de diefstal geädeld, dan als verdienste aangemerkt, dan bijna aan schepping gelijk gesteld.

Wat het karakter dezer bloemlezing aangaat: toen indertijd de beroemde VAN DER PALM zijne redevoering over David hield, begon hij met eene aanhaling uit den Romeinschen dichter PROPERTIES: De zeeman spreekt van winden en stormen; de landman van zijn ploegende ossen; de krijgsman telt zijn wonden, de herder zijn schapen. Daar nu dit woord niet alleen bij onzen VAN DER PALM in eere was, maar één van de gevleugelde woorden der volken geworden is, zal het niemand verwonde-ren, dat iemand die de eer heeft theoloog te zijn, onwillekeurig doet uitkomen, dat God en godsdienst, Christus en Christendom in zijne gedachten nu juist niet op den achtergrond staan. 'k Vertrouw echter, dat niemand dit boek eenvoudig ter zijde leggen zal, omdat het ook over de dingen der eeuwige wereld handelt.

Met den titel alles het uwe heb ik zooveel mogelijk rekening gehouden, niet alleen door uit de literatuur te verzamelen wat gemeengoed der volken heeten mag, maar ook door mij niets menschelijks vreemd te achten. Dat ook tal van schrijvers geciteerd zijn, met wier denkbeelden ik mij overigens in menig opzicht niet vereenigen kan, vindt zijn verklaring en zoo noodig verdediging in hetgeen blz. 169 over den arbeid der nijvere bij gezegd wordt.

Een woord van hartelijken dank aan de uitgevers en auteurs, die mij tot het aanhalen van hun werken vrijheid hebben gegeven, en niet minder aan dezulken op wier vrijgevigheid ten dezen ik meende te mogen rekenen.

Wellicht bereikt dit werk ook kringen, die van de gewone Evangelie-verkondiging eenigermate vervreemd zijn. Bovenal vertrouwt het een goede plaats te zullen vinden in menig Christelijk huisgezin. 't Is niet een boek, dat men in één adem zal doorlezen, maar dat nu en dan zal worden opgeslagen. De illustratiën noodigen daartoe uit. Doch niet alleen deze beelden zullen, naar ik hoop, gezien worden, ook de gedachten zullen worden overlegd en bewaard, zij het tot verheerlijking van Hem, wien alle eere toekomt, en die ons het Apostolisch woord laat toeroepen: Hetzij Paulus, hetzij Apollos, hetzij Cefas, hetzij de wereld, hetzij leven, hetzij dood, hetzij tegenwoordige, hetzij toekomende dingen, zij zijn allen uwe, doch gij zijt van Christus, en Christus is Gods!

J. RIEMENS.

ROTTERDAM, Juli 1899.