༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻
Rug ambachtelijk vernieuwd met leer waarop het oorspronkelijke rugleer bevestigd is, zonder tekstverlies; randen van de platten geschaafd; aanhechting eerste schutblad aan de band versterkt met strook linnen; bladzijden schoon, gaaf en nauwelijks verkleurd; stevig gebonden exemplaar.
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment Eerste deel.
Hoofdstuk I.
Ze hadden te Parijs den nachttrein naar Holland genomen En uren waren in de duisternis doorgeschokt. De express gierde over zijne rails, de afstanden verslindend, en hij stampte, en schommelde, met dolle hotsen en kwakkende meppen over de wissels. Buiten zwartte de nacht in een stille voorjaarsrust, en uit het raampje hunner coupée konden zij eenige sterren hoog geprikt in de lucht zien staan, onbeweeglijk, als veranderde de trein niet van afstand.
Onder hunne voeten rolde een gedonder van klotsend ijzer, terwijl bij de nadering van kleine stations, die zij ratelend voorbij jaagden, de lokomotief een schellen kreet in de
nachtstilte uitblies, als van een opgeschrikten stormvogel.
Bij het schijnsel van een flauw en wankelend vlammetje konden zij elkanders gezichten tegen de wanden der coupée zien schemerbleken. Jeanne reed achteruit, gedoken in den hoek, en zij had haar warme sjaal hoog tegen den hals opgetrokken en er hare handen ook onder verborgen. Tegenover haar zat Frits, met een plaid over de beenen, het hoofd met een slappen knak opzij hangend, terwijl een zacht gesnork en het in- en uitzetten zijner neusvleugels zijn kalmen slaap verrieden.
Aan den anderen kant der coupée lag een heer languit op de bank, met het hoofd op een valies, ook te slapen.
En zoo joegen zij uren en uren voort, als in een tunnel van zwart; Jeanne wist zelf niet hoelang, en ze had geen begrip van den tijd. Langzaam grauwde toen een vuile
bleekheid over het landschap dat zij doorstoomden; de velden spreidden zich neêr in een vergroend zwart, een boerenwoning of een landhuis klommen met hunne lage
daken tegen een melodramatischen horizont op; lange strepen van kopergrijs trokken slordige vegen tegen het ontwakende licht van de lucht; een nog bladerlooze boom
helde scheef over een slootkant, met krampachtige verwringingen zijne takken naar den hemel rekkend.
En de dag groeide aan, in een imposante neêrzinking van hemellicht.
Jeanne had tevergeefs beproefd ook te slapen; ze had met de oogleden gesloten gezeten, getracht haar geest naar slaap te zetten, haar hoofd leeg te maken van
kleine overdenkingen en zorgen, en om zóó weg te suffen in een heerlijke rust; maar het was haar niet gelukt; de ongewoonte van het reizen bij nacht, het stampen
van den waggon, het vreemde gevoel van tusschen twee mannen werkelijk in slaap te vallen, hadden haar doen wakker blijven. Natuurlijk was zij zich gaan vervelen;
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment tweede deel (p. 24)
Ging hij met Jeanne uit, naar de Tent in het Bosch, naar den Dierentuin, naar de Opera, of legden zij te voet eenige visites af, dan wandelde hij met haar temidden
van een beleefde bekendheid zijner medeburgers. Jeanne zag de groeten en onderscheidingen, die hij overal genoot, van bekenden, van menschen die ze niet
kende en van wie ze zelfs nooit gehoord had. Telkens moest ze om namen vragen: – Wie was die Meneer, die daar groette? – O, dat is Jaalbersma! – Wie is dat? – Hij
is Directeur van de Groningsche Hypotheek-Bank. Ik ontmoet hem wel eens in de Sphinx, hij is ook in ’t Bestuur.

Of een ander maal informeerde zij naar heeren of mannen, die ze niet van aanzien kende. Dán was ’t een kennis van de Witte; een advocaat; een bode van een
Departement; een rijke grondbezitter uit Indië, in tabak of suiker; een Kamerlid; een collega uit een of ander Bestuur; of een rentenier, die ook iedereen kende; een
griffier van een rechtbank; een officier van de huzaren in politiek; een goudsmid van de Hoogstraat; of een lid van de Provinciale Staten, dat tijdelijk in de residentie
was.
– Maar hoe ken je al die menschen toch?, vroeg Jeanne met een kleinen trots op haar man, ofschoon ze ’t antwoord zelf wel had kunnen geven.
En een volgenden keer riep ze met een soort van bewonderende verbazing uit: – Ik begrijp niet hoe je al die gezichten en namen kunt onthouden. ’t Schijnt wel dat je
de heele stad kent…. Ik geloof dat Van Breukel zelfs nu wel een lesje bij je kan komen nemen!

Dan had Frits zijn bekende lachje van begrip, half van goedigheid, half van nonchalance, zonder eenig verder antwoord. Maar door dit alles kreeg hij ’t weer druk, in een geagiteerde haastigheid van vele en kleine zaakjes, die gauw moesten worden afgedaan; er werden weer stapels gedrukte en geschreven stukken aan zijn huis bezorgd; hem werd opgedragen om Overzichten samen te stellen, rekeningen te onderzoeken, verslagen uit te brengen; overdag en ’s avonds werd hij buitenshuis geroepen tot het bijwonen van Algemeene en Bestuursvergaderingen; hij moest geheele ochtenden in zijn studeerkamer doorbrengen, bezig met het doorsnuffelen van papieren, haastig en nerveus krassend met zijn pen, verborgen tusschen ophoopingen van boeken, die aan weerszijden zich naast hem opstapelden, het hoofd gebogen, de armen uitstaande met scherpe hoeken der elleboogen.
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Recensie Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift. Jaargang 3 (1893).
Egoïsme. Een Haagsch verhaal door Frans Netscher. 2 deelen. Amsterdam, Van Holkema & Warendorf, 1893.

Een uitvoerige roman van Frans Netscher in twee deelen - ziedaar een belangrijk letterkundig nieuws uit de laatste dagen! Kleinere of grootere novellen zijn van dezen auteur herhaaldelijk in het licht gegeven; hier verschijnt voor het eerst een uitvoerig kunstwerk.

Egoïsme is een psychologisch-naturalistische roman, naar het voorbeeld van groote meesters, als Zola, Paul Bourget en Guy de Maupassant ontworpen, uitgewerkt en voltooid. Niet onaardig is het, dat de heldin van Netscher's roman, Jeanne Blijdinga, denzelfden doopnaam draagt als de heldin van de Maupassant's *Une Vie*, de barones Jeanne Le Perthuis des Vauds. En schoon in beide boeken de geschiedenis van een jong getrouwd paar wordt beschreven, bestaat er evenwel geen de minste zweem van overeenkomst, omdat de beide auteurs op even grondige wijze den geheel verschillenden toestand hunner heldinnen hebben bestudeerd.

In Egoïsme is de allernauwkeurigste schildering van de afwisselende stemmingen eener jonge vrouwenziel beproefd - afwisselend gedurende de vijftien eerste jaren van haar huwelijk. De roman begint met de t'huiskomst van de huwelijksreis, en sluit na het gezegde tijdvak, wanneer door den dood en velerlei lotgevallen de kring, waarin heldin en held zich bewegen, geheel is gewijzigd. Het is mogelijk, dat enkele lezers dit boek wat gerekt en weinig aangrijpend zullen vinden, maar de meerderheid zal de uitnemende verdienste, het forsch en rijp talent van dezen auteur met sympathie begroeten. Egoïsme is een kunstwerk uit de goede school, *une oevre de bonne foi*, een aanwinst voor onze letterkunde.

Het boek is niet vlekkeloos - en naar billijkheid zal er op gewezen worden - maar eerbied vordert de forsche fantasie van den auteur, die al de kleine schakeeringen van het gemoedsleven eener vrij gewone en schijnbaar onbelangrijke, jonge aristocratische vrouw met zoo schitterende intuïtie wist te schilderen. In de tweede plaats komt Netscher's talent uit als letterkundig aquarellist - indien dit woord mag gewaagd worden. Hij heeft in dit opzicht zich gericht naar zijn grooten meester Zola, en even als deze in *Une page d'amour* stadsgezichten binnen Parijs onder zonneschijn en regen penceelt, geeft hij aquarellen van den Haag, vooral van den Vijverberg en het Buitenhof.

Het is onmogelijk een kort overzicht van dit kunstwerk te leveren. ....
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Zoekwoorden
Haagse samenleving, burgerlijk milieu, sociale roman, stedelijk leven, karakterstudie, moraal, negentiende eeuw, naturalisme, proza, stedelijke cultuur, maatschappelijke verhoudingen, Nederlandse proza
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻