༺༻ ʚɞ ༺༺༻
Band schoon gaaf en kleurvast (op de voorkneep een breuk ambachtelijk gerestaureerd, Zie foto). Bladzijden schoon gaaf onverkleurd. Een keurig, strak gebonden exemplaar
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

INHOUD.

EERSTE DEEL.

HOOFDSTUK I.
• Het Onsterfelijkheidsvraagstuk ….. i

HOOFDSTUK II.
• Algemeene Oriënteering ….. 33
– De beteekenis van het taalvraagstuk ….. 33
– Het taalvraagstuk en de primitieve bewustheid ….. 36
– Het steunen der metafysica op wetenschappelijke uitkomsten ….. 43
– Voorloopige aanwijzing der primitieve bewustheid ….. 51
– Eerste aanwijzing der abstract-verstandelijke verkeerdheid ….. 61
• Eerste Bepaling ….. 73
• Intermezzo. Schets eener volledige Bewustheid ….. 78

HOOFDSTUK III.
• De abstract-verkeerde Bewustheid ….. 102
• Tweede Bepaling ….. 127

HOOFDSTUK IV.
• Historisch-metafysische Genealogie der Substantie-kategorie ….. 139

HOOFDSTUK V.
• De Vooruitgang in de Verkeerdheid ….. 195

• De metafysische Gedachte ….. VIII

TWEEDE DEEL.

HOOFDSTUK I.
• De absolute verzekerdheid ….. 235
– Het verliezen en het herwinnen der idealiteit
– Moraliteit, aesthese, religie
– De Rede-kennis
– De beteekenis der bijzondere individualiteit ….. 262
– Het wijsgeerig systeem

HOOFDSTUK II.
• De Opheffing der Substantie-kategorie
– De Socratische vraag
– De Platonische idee als het antwoord op de Socratische vraag

HOOFDSTUK III.
• Intellectualisme en Mysterie

HOOFDSTUK IV.
• Onsterfelijkheid
– Opheffing van het tijdsbezwaar
– Inzicht en geloof
– Opheffing van het dualisme
– Afwijzing van andere zienswijzen

HOOFDSTUK V.
• Gods-begrip en Gods-kennis
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment (p. 123 ev.)
Bij het waardeeren van het denken moet men dus streng onderscheiden tusschen de materialiter bruikbare en de idealiter zinvolle opbrengst van het denken. Wie goed toeziet zal moeten erkennen dat alle mogelijk resultaat van verstandsdenken noodzakelijkerwijs geheel in de eerste opgaat en de laatste zelfs nergens aanraakt. Langs een geheel anderen weg zijn wij hier in volmaakte overeenstemming gekomen met Henri Bergson, waar hij zegt: L’intelligence (vertaal: het verstand) est caractérisée par une incompréhension naturelle de la vie. i) (Het verstand is van nature door een niet-verstaan van het leven gekenmerkt). Waar Bergson tot deze uitspraak komt staat bij hem een hoogst eigenaardige beschouwing van het oorzaak-begrip op den voorgrond. Wij komen tot hetzelfde resultaat na het op den voorgrond plaatsen van het substantie-begrip.

Alvorens er toe over te gaan van het substantie-begrip een historisch-metafysische genealogie te geven, moeten wij een voor de hand liggend verwijt trachten te voorkomen. Men zou namelijk de opmerking kunnen maken, dat de verstandswerkzaamheid, zooals wij haar in het voorafgaande schetsten, niet maar zoo op zich zelf kan worden gesteld. Waar namelijk de verkeerde bewustheid in sommige wetenschappen tot een zekere verfijning komt, daar mengen zich in de verstandswerkzaamheid factoren in, die hun oorsprong niet in het verstand kunnen hebben en welke Kant Vernunftbegriffe of Rede-begrippen noemt. Terecht en tevens ten onrechte worden die Rede-begrippen dan vrijwel geïdentificeerd met de platonische ideeën. Als wij aanstonds over de Rede-kennis gaan handelen en daarna over de socratische vraag, dan zal aldaar blijken in hoeverre die identificeering gerechtvaardigd is. Voorloopig zeggen we hierover slechts dit: In scherpzinnigheid was Kant Plato’s gelijke. In menschelijke grootheid, geestelijke volledigheid staat hij echter bij Plato achter.

In overeenstemming hiermee is de idee bij Plato nog heel iets anders en nog heel wat meer dan zij bij Kant ooit heeft kunnen zijn. Voor zoover scherpzinnigheid, gepaard gaande met een groote rechtschapenheid, tot inzicht kunnen leiden, in zooverre wist Kant wat hier te weten valt. Voor zoover echter Plato ons voor oogen moet staan als vertegenwoordiger eener vereeuwigde en ware menschheid, in welke alle denken samenvalt met een geestelijk zien, en alle ratiocinatio terugwijst naar een contemplatie, in welke het boventijdelijke en waarlijk zijnde zich openbaarde, in zooverre staat Kant bij Plato ten zeerste achter. Afgezien van alle contemplatief inzicht kan de idee als Vernunftbegriff nimmer meer zijn dan een problematische denkgrootheid en als zoodanig treedt zij bij Kant op. Ideeën, zegt Kant, zijn nog verder van de objectieve werkelijkheid verwijderd dan kategoriën; want er kan geen verschijning worden gevonden, aan welke zij zich in concreto zouden laten voorstellen. (Kr. d. r. V. pag. 595). Wij antwoorden hierop, dat in de platonische idee de ware werkelijkheid juist in concreto is gedacht, en dat deze gedachte de idealiteit constitueert, maar dat het zeer juist is, dat de idee nog verder dan de kategorie van de werkelijkheid is komen te staan, nadat het verkeerd geworden denken de concrete werkelijkheid onder het gezichtspunt zijner abstracte kategoriën heeft gebracht. Hoe dan ook de idee tot een quasi-abstractie (Vernunftbegriff) wordt, dit zullen we aanstonds laten zien.

Zoo nu en dan wordt er wel eens op gewezen dat Kant’s filosofie, van hoe groote waarde zij ook zij, toch een weinig mager en beenig is, zoodat zij ons geenszins een Ersatz biedt voor de groote systemen die zij bestrijdt en wier doodvonnis zij schijnt te onderteekenen, en daarom komt men ons gaarne er aan herinneren dat Kant voor Plato’s ideeën het grootste respect heeft en dat hij hen voor niets ter wereld zou willen missen.
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Zoekwoorden
psychologische filosofie, bewustzijnstheorie, zielsleer, onsterfelijkheidsidee, metafysisch mensbeeld, geestesleven, innerlijke ervaring, levensfilosofie, zelfbewustzijn, geest en ziel, menselijk bestaan, speculatieve psychologie
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻