༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻
Banden nauwelijks verkleurd, Rugtitels iets dof; rugeinden en hoekjes licht gestoten (zie foto). Bladzijden schoon, gaaf, egaal iets verschoten met hier en daar in de kantlijn een roestvlekje.
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment (p. 48)

— Meester, riep ze, is ’t waar of niet, dat juffrouw Laps ’n zoogdier is?

Ik ben overtuigd dat Pennewip deze vraag rangschikte onder de klasse der zonderlinge uitboezemingen, vooral na z’n onvoltooide beschuldiging tegen Wouter. Hy keek over z’n bril heen, en beschreef langzaam ’n kring met z’n blik, die overal vooruitgestoken hoofden ontmoette, met lange halzen, open mond en teruggehouden adem. Vooral juffrouw Laps had iets dreigends in gelaat en houding, dat duidelijk zeide: antwoord of sterf, ben ik ’n zoogdier?

— Wie heb ik het genoegen te spreken? vroeg Pennewip, waarschijnlijk zonder te bedenken dat deze vraag de kwestie nog vreemder maakte, wyl ’t nu den schyn kreeg of de dierlyke hoedanigheid van juffrouw Laps afhankelijk was van haar naam, woonplaats, ouderdom, familiebetrekkingen en beroep.

— Ik ben juffrouw Laps van onder-voor, zei ze.
— Ah… zoo! Juffrouw Laps, gy behoort inderdaad tot de klasse der zoogdieren.

Er slaakte zich in ’t gezelschap ’n tienvoudige zucht.
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment (p. 112)

Slaap… wat is dat? Honger, dorst, vermoeienis, voldoening, vreugd, zorg, begeerte, smart, genot… wat is dat alles? Ik wil weten. Hoe, ik, de schoonste onder al deze dieren, ik die heerschappy voer over de „visschen in de zee, over de vogelen onder den hemel, en over al ’t gedierte dat op de aarde kruipt,” ik, wien gegeven is „al het zaadhebbend kruid op de aarde, en allerlei vruchtbare boomen tot een spys” ik zou niet mogen weten?

Wanneer Adam aldus gesproken had — hy kon niet, by gebrek aan woorden, maar de indruk was er — zoude hy z’n broeders Faust, Wouter en ons allen, maar wat vooruitgeloopen hebben.

En aan hem, als aan allen, werd, in de jeugd van ons verstand, ten antwoord gegeven: „gy wilt weten? Ziedaar Eva, ziedaar Gretchen, ziedaar Fancy, Femke, of iets dergelijks… ziedaar de Liefde.”

Is ’t niet zoo? En is er duidelyker aantooning mogelijk, van ’t verband tusschen zucht naar kennis en hysterie? Ik spreek nu niet van de ziekelyke afdwalingen dezer driften, ik spreek van gezonde aandrift om te weten en te beminnen, en men zal inzien dat de lieve Natuur, die wèl handelen moet, op straffe van vernietiging ook hierin goed heeft gehandeld, door al hare krachten aan te wenden in ééne richting. Zonder de oorzaken na te sporen, was ’t reeds voorlang by moralisten en psychologen een erkende zaak, dat nieuwsgierigheid een hoofdbestanddeel was van de liefde. Maar zy dachten daarbij aan zinnelyke liefde alleen, en de beide termen van overeenkomst evenredig verheffende tot hoogeren zin, beweer ik dat edele weetlust een voortbrengsel is van denzelfden bodem waarop edele liefde groeit. Doordringen
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Recensie (Lexicon van literaire werken (1989-2014) – Pieter de Nijs, 1995):

"Woutertje Pieterse van Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker, *1820 te Amsterdam, †1887 te Nieder-Ingelheim) is tijdens Dekkers leven nooit als een onafhankelijke uitgave in boekvorm verschenen. De Wouter-geschiedenis is onlosmakelijk verbonden aan de Ideën. De eerste aanzetten van wat later zou uitgroeien tot De geschiedenis van Woutertje Pieterse maakten oorspronkelijk deel uit van Fancy, een zedenroman. Multatuli begon hieraan in 1860 in Brussel, maar hij heeft deze roman nooit voltooid. In de jaren na de publikatie van Max Havelaar had Multatuli te maken met chronisch gebrek aan geld. Daaraan kwam ook met de publikatie van Minnebrieven in 1861 en Over vryen arbeid in 1862 geen einde. Met zijn Ideën hoopte hij aan dat geldgebrek een definitief einde te maken. Kort na de voltooiing van Over vryen arbeid begint hij aan zijn eerste bundel. In 1862 schrijft hij aan R.C. d'Ablaing van Giessenburg, die Over vryen arbeid had uitgegeven, dat hij overweegt om delen van zijn roman ‘Fancy’ in de Ideën op te nemen. In november is de eerste bundel klaar. Het verhaal van Wouter start in Idee 362: ‘Lieve Fancy, wilt ge my een sprookje vóórzeggen?’

In de Ideën had Multatuli zijn ideale vorm gevonden. Wanneer hij wekelijks één vel afleverde, zou hij geen financiële problemen meer kennen en niet meer afhankelijk zijn van voorschotten. De losse verschijningsvorm bood hem veel vrijheid in keuze en uitwerking van onderwerpen, zonder dat hij aandacht hoefde te besteden aan ‘compositie’, wat hij associeerde met onoprechtheid en vervalsing.

De geschiedenis van Wouter werd met zeer losse regelmaat voortgezet in de Ideën-bundels die verschenen in 1864 (bundel ii), 1873 (bundel v en vi) en in de zevende (laatste) bundel uit 1877. In dat jaar legde Multatuli het verhaal als definitief onvoltooid terzijde.

De geschiedenis van Woutertje Pieterse is dus nooit als een onafhankelijke tekst geconcipieerd: de belevenissen van Wouter staan in directe relatie tot de Ideën eromheen. Ondanks voortdurende druk van buitenaf heeft Multatuli het verhaal dan ook nooit apart doen uitgeven. Het was een weigering die logisch voortvloeide uit zijn poëticale opvattingen: voor hem hing alles met alles samen; hij weigerde om achteraf een ordening aan te brengen in de manier waarop hij zijn ‘ideeën’ in eerste instantie vorm had gegeven. Compositie, regels, stijl zijn in zijn ogen kunstgrepen, te vergelijken met het ‘schrijven als ambacht’, en van dat alles had hij een afkeer: hij streefde naar een spontane neerslag van wat er in hem omging.

Toch zijn er, sinds de dood van Multatuli, zo'n zeven onafhankelijke ‘Wouter’-edities verschenen. De oudste uitgave is die van Mimi Hamminck Schepel, de weduwe van Multatuli: De geschiedenis van Woutertje Pieterse. Uit zyn Ideën verzameld door zyne Weduwe (1890). Uit deze eerste aparte uitgave is, in vergelijking met de tekst zoals die in de verschillende bundels Ideën werd gepubliceerd, het minste weggelaten...."
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Zoekwoorden
poëtica, esthetica, interbellum, canonvorming, fin de siècle, literaire vernieuwing, stijlvernieuwing, cultuurkritiek, autobiografische elementen, negentiende-eeuwse roman, publicatiegeschiedenis, redactiewerk
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻