— Twee rijk gedocumenteerde kunstenaarsportretten uit de twintigste eeuw: een monografie over de Limburgse kunstenaar Gène Eggen en een dubbelportret van het kunstenaarskoppel Valentine Prax en Ossip Zadkine.

ʚɞ Beschrijvingen ʚɞ

1. Leeuwen, Fred, van ʚɞ Gene Eggen 1921-2000. Beeldhouwer, schilder, graficus, glas- en wandschilder. Traditie is overleven
Stichting Gène Eggen, Ulestraten; Van Spijk Art Projects, Venlo
2005, eerste druk, 191 blz., gebonden, kartonband, 306 mm x 235 mm

Tekstfragment

kunst-geschiedenis. (Dat geldt ook voor de kunstliefhebber). Het is de eeuw van het MODERNISME, dat oneindig richtingen kent, die bijna alle gemeen hebben dat zij radicaal willen breken met het verleden. Tradities deugden niet. Grenzen moesten worden verlegd. Alles moest kunnen. Het experiment was belangrijker dan het resultaat. Goede smaak was een onmogelijk begrip. Het Louvre moest - kortom - maar in brand gestoken worden. Van het verleden viel niets te leren en God was dood.

Eggen heeft zich door geen van deze opwindende ideeën (die overigens veel waardevolle kunst opleverden als noviteiten) laten meeslepen. Hij bleef zich uit de traditie elementen toe-eigenen; vooral uit het Duitse Expressionisme van zijn wereldvermaarde leermeester Campendonk, die zijn vaderland moest ontvluchten en professor werd aan de Amsterdamse Academie. Maar zijn student kon in de stad niet wennen en keerde terug naar zijn Zuid-Limburgse Ulestraten, waar hij geboren was (1921) en sterven zou (2000). Daar vond hij alle thema's ter celebratie van het leven, dat zich binnen een straal van vijf kilometer volledig bleek af te spelen en dat hij op hoogst eigenzinnige manier kronikeerde.

In een tijd van ontworteling vond hij creatief houvast aan zijn "roots". Zijn aangeboren religiositeit vond daar voeding. De tijdgeest vond dit abnormaal en overbodig, maar voor deze kunstenaar was het een natuurlijke zaak. Verrassend is dat de Roomse Overheid in Limburg hem heidens, rood en te modern vond en zijn kunst jarenlang weerde uit de kerken. Er staat een lachwekkende kroniek van deze "Kulturkampf" in dit boek. Eggen bleef vóór alles ook geloven in schoonheid, die met haar wetten de kunst eeuwenlang dirigeerde. In de (post-)moderne kunst werd dit begrip steeds meer ontweken en tenslotte afgeschaft. Dat was een complete deconstructie, die veel puin opleverde in kunstgalerie en museum. Eggen ging doelbewust voort op de weg van zijn persoonlijke keuzes en tekende zich steeds duidelijker af als een uitzonderlijk en belangrijk kunstenaar: een geniale dorpeling in de "urbane" westerse kunst.

Wie de 152 illustraties van dit boek doorbladert, krijgt een verrassend beeld voorgeschoteld van een omvangrijk oeuvre, dat grotendeels de publiciteit niet haalde. (Eggen heeft daar zelf nooit naar gestreefd). Een dorpeling blijkt op het internationale kunsttoneel een goed figuur te slaan. Intussen is in de kunst weer veel gebeurd. In kunstrecensies wordt schoonheid weer als criterium gehanteerd. Het feminisme blijkt een vroege voorvechter te hebben in Gène Eggen, wiens kunst mede beoogt de samenleving te vervrouwelijken.

En de traditie laat zich niet afschaffen. Kunstenaars die haar veronachtzamen worden met lelijkheid gestraft. Bij retrospectie blijken zelfs de grootste avant-gardisten van de 20ste eeuw op goede voet te staan met de traditie. De titel van dit boek komt van Robert Rauschenberg: "Traditie is overleven". Ook de filosofie heeft zich tegen postmoderne deconstructie gekeerd. Eén citaat (van Odo Marquard): "Hoe sneller moderniseringen worden, des te onvermijdelijker nodig en belangrijk worden de langzame mensen.
Want de nieuwe wereld kan niet bestaan zonder de oude gegevenheden. Menselijkheid zonder moderniteit is lam; moderniteit zonder menselijkheid is koud. Moderniteit heeft menselijkheid nodig, want toekomst is afkomst."
Fred van Leeuwen
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

2. Knap, Hans Valentine Prax & Ossip Zadkine, portret van een kunstenaarshuwelijk
Uitgeversmaatschappij Ad. Donker bv, Rotterdam
2001, 1e druk, 190 blz., paperback
Als nieuw en ongelezen.
ʚɞ ༺༺༻

Over de inhoud

Woord vooraf - 7

1. Een droom aan de Wadi Seybouse - 11
(1897-1918)
2. Van een vernielde viool in Smolensk naar beitel en hamer in Parijs - 21
(1890-1918)
3. Schraalhans keukenmeester in ‘het centrum van de wereld’ - 37
(1919)
4. Een telegram uit Bruniquel; een nieuw begin in het leven van twee kunstenaars - 53
(1920)
5. Reizen en trekken tussen Montparnasse en Quercy - 67
(1921-1933)
6. Les Arques in de Lot: een oase voor twee ‘Montparnos’ - 83
(1934-1939)
7. Parijs een inferno: ‘Entartete Kunst’ onder kolenvoorraden - 101
(1940-1941)
8. Wanhoop en angst in Les Arques en Greenwich Village - 115
(1941-1945)
9. ... toen begon het leven van de twee kunstenaars opnieuw - 132
(1945-1963)
10. ‘Valentine Prax, de grootste kunstenaar na Henry Moore’ - 149
(1963-1981)

Achteraf beschouwd - 167
Bijlagen - 173
Verantwoording - 183
Dankwoord - 185
Geraadpleegde bronnen - 186
Personenregister - 188
ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment

Dit is het boeiende portret van het huwelijk van twee kunstenaars: Ossip Zadkine en Valentine Prax. Zadkine was een beroemd beeldhouwer, vooral bekend als schepper van de sculptuur ‘De verwoeste stad’, in het centrum van Rotterdam. Valentine Prax was een in Algerije geboren Franse schilderes, een bescheiden en ietwat verlegen vrouw, die een fundamentele rol speelde in het leven van de beeldhouwer. Zij genoot ruime internationale erkenning en exposeerde o.a. samen met Picasso, maar zij was gedoemd om in de schaduw van haar beroemde echtgenoot te leven. Zadkine was er altijd van overtuigd dat Valentine een van de grootste kunstenaars van zijn tijd was, die als ze een man was geweest, veel meer bereikt zou hebben.

Hans Knap is journalist en auteur van o.a. de historische studie Forschungsstelle Langeveld, Duits afluisterstation in bezet Nederland en enkele essays over Antoine de Saint-Exupéry.
ʚɞ ༺༺༻

Recensie

Valentine Prax (1897-1981), vrouw van de beroemde beeldhouwer Zadkine (1890-1967) - in Nederland m.n. bekend door zijn beeld 'De verwoeste stad' in Rotterdam - genoot zelf als schilderes internationale erkenning, o.a. ook in Nederland. Toch wordt zij in de talrijke publicaties over Zadkine vooral gezien als zijn steun en toeverlaat op de achtergrond. De journalist Knap belicht chronologisch - uitgaande van bestaande literatuur en (deels nieuwe) authentieke bronnen - het leven van Prax en Zadkine als (kunstenaars)echtpaar, waarbij de meeste aandacht uitgaat naar Prax. Hij beschrijft hoe het komt dat zij, zowel door haar karakter als door de historische gebeurtenissen (waarop uitgebreid wordt ingegaan) steeds in de schaduw van haar man is gebleven. Hun beider werk komt veelvuldig ter sprake. Het boek bevat echter geen beschrijving van hun artistieke ontwikkeling of kunsthistorische analyses. Deze uitgave heeft afbeeldingen in zwart-wit en een kleurkatern, bijlagen met niet eerder gepubliceerde documenten, een bibliografie en personenregister. Deze voor een breed publiek geschikte uitgave is de eerste in het Nederlands over het echtpaar Zadkine-Prax.

༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻
modernisme, schilderkunst, beeldhouwkunst, Montparnasse, oorlogsjaren, bronnen, documentatie, biografie, Parijs, Quercy, Greenwich Village, kunstgeschiedenis