Afscheid van Leiden is een essayistische en beschouwende tekst van Karel van het Reve, geschreven rond de tijd dat hij afscheid nam van zijn functie als hoogleraar Slavische letterkunde aan de Universiteit Leiden. De opbouw is geen doorlopend verhaal met een plot, maar een serie reflecties en persoonlijke overdenkingen over kennis, academisch leven, cultuur en de rol van de intellectueel in de samenleving. Deze structuur maakt het boek toegankelijk als een verzameling gedachten die samen een coherent beeld van zijn visie vormen. In het boek combineert Van het Reve persoonlijke herinneringen aan het universitaire leven met scherpzinnige observaties over taal, literatuur, onderwijs en de wisselwerking tussen wetenschap en maatschappij. Hij gebruikt humor, ironie en kritische scherpte om gangbare ideeën te bevragen en om de manier waarop we over cultuur en kennis denken te onderzoeken. De toon is er één van nuchtere wijsheid — iemand die terugkijkt op zijn carrière zonder sentimenteel te worden, maar wel met diepgang en eerlijkheid. Het geheel fungeert als intellectuele terugblik en afscheidsgroet, waarbij de lezer wordt uitgenodigd mee te denken over wat waardevol is in onderwijs, onderzoek en kritisch denken. Door de combinatie van persoonlijke anekdotes en brede culturele reflecties ontstaat een boek dat evenzeer een kijk op het individuele leven als op het academische en culturele klimaat van zijn tijd biedt. Afscheid van Leiden is daarmee niet alleen een afscheid, maar ook een uitnodiging tot verdere reflectie over kennis en menselijkheid.