Heer professor doctor dominee Cornelis Petrus Tiele, Leiden 16.12.1830 - Leiden 11.01.1902.
Remonstrants predikant in Moordrecht 1853; Rotterdam 1856-1873.
Hoogleraar Rem. Seminarium Leiden 1873-1902, sinds 1877 tevens hoogleraar in Leiden met als leerop-dracht geschiedenis der godsdiensten in het algemeen; tot 1891 geschiedenis van de leer aangaande God, sedert 1891 wijsbegeerte van de godsdienst.
Doctor theologiae h.c. Leiden 1872; dr. litt. h.c. Bologna 1888, Dublin 1899.
Tiele groeide op in een Remonstrants milieu.
Reeds in 1847 werd hij wees.
------------------------------------------------
Uit het hier geboden geschrift het laatste hoodstuk (= 8, pg's. 124/125).
'De plaats der godsdienst in het geestelijk leven
Ofschoon er vele punten van aanraking zijn tusschen de godsdienst eenerzijds en wetenschap, kunst en zedelijkheid aan de andere zijde, omdat de menschelijke geest éen is, toch mogen zew niet met elkander verward, noch maf de godsdienst door de laatstgenoemde vervangen worden, evenmin als zij voor deze in de plaats kan treden. Zij verschilt daarvan minder door het doel dat zij beoogt, als wel daardoor dat de gods-
dienst meer omvat en alleen in staat is die volle gemoedsrust te geven, die het geluk, door den wetenschap-
pelijken onderzoeker en den scheppenden kunstenaar gesmaakt of door een zedelijk leven geschonken, verre overtreft. Het is niet juist dat de godsdienst de moeder is waaruit de andere gesproten zijn, de vrucht-bare oorsprong. van alle beschaving. Alleen vermag zij aan alles een hogere wijding te geven. Zij plaatst al
het eindige in het licht van het Oneindige.
Godsdienst en beschaving staan ook niet vijandig tegen elkander over, dan alleen wanneer de eene of de andere bedorven is. Zij wordt niet bedreigd door de ware wetenschap, die naar de rechte methode arbeidt en haar grenzen erkent, noch bezoedeld door de kunst, die slechts het waarachtig schoone wil en tracht te ver-
wezenlijken. Alleen dan stuit zij op rechtmatigen weerstand, wanneer zijaan 't geen in eigen kring zelfstandig
zijn moet de uitkomsten wil voorschrijven en de wet stellen.
Het is een volkomen onjuiste voorstelling, dat zij de zedelijkheid door bijoogmerken zou verlagen, of dat deze zou afnemen waar zij toeneemt. Haar macht en heerschappij moeten zuiver geestelijk zijn, maar zij zijn de hoogste, de centrale in het menschelijk leven, omdat de religie zetelt in het diepst van 's menschen gemoed en de idealizeering is zijner persoonlijkheid'