༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻
Omslagje aan de rug en randen gerafeld. (Zie foto). Op bladzijde 1 en 2 enkele vaagrode onderstrepingen, geen tekstverlies. Overige bladzijden schoon, gaaf en nauwelijks verkleurd. Dankzij het versterkte rugje toch een stevig exemplaar.

Deze tekst van Van Deventer schreef hij in het kader van het Wederlandsch Congres voor Krankzinnigenverpleging en voornamelijk voor Gezinsverpleging, onder het eerevoorzitterschap van den heer Van den Heuvel, minister van rechtswezen. Koninkrijk België. IIIde Vraag — Hoe moeten krankzinnigen-koloniën en -gestichten ingericht worden?
༺༺༻ ʚɞ ༺༺༻

Tekstfragment

De positie van den krankzinnigenarts (1)
DOOR
J. van DEVENTER Sz. Eerste Geneesheer-Directeur van het Krankzinnigengesticht Meerenberg.

Zooals de geschiedenis der krankzinnigenverpleging leert, treedt in bijna alle landen nu en dan de vraag aan de orde, welke de plaats is, die aan den krankzinnigenarts in het gesticht, waar hij werkzaam is, moet worden toegekend. Deze vraag geldt niet alleen voor de krankzinnigengestichten in den engeren zin des woords, maar ook in niet mindere mate voor de zoogenaamde zenuwinrichtingen, krankzinnigenkolonies als anderszins. De geschiedenis van het krankzinnigenwezen in Nederland geeft omtrent dit punt belangrijke gegevens.

Zooals algemeen bekend is, komt aan Schroeder van der Kolk de eer toe, de hervormer van het Nederlandsch krankzinnigenwezen te zijn. Aanvankelijk als geneesheer aan het Buiten-Gasthuis te Amsterdam werkzaam, leerde hij daar de onvoldoende verpleging der patienten kennen, zonder dat het hem echter mogelijk was hierin verbetering aan te brengen, omdat hem hiertoe de macht ontbrak. Den 2en Februari 1827 benoemd tot Hoogleeraar aan de Universiteit te Utrecht in de anatomie en physiologie,

(1) Van bevriende zijde aangezocht dit vraagstuk op het congres in te leiden, heb ik gemeend het meest praktisch te handelen door zulks te doen in verband met hetgeen de geschiedenis der krankzinnigenverpleging in Nederland heeft geleerd. Het wil mij toch voorkomen, dat het gewenscht zoude zijn, dit zoo belangrijke vraagstuk op gelijksoortige wijze voor elk land afzonderlijk te behandelen.
Hiertoe zoude het initiatief kunnen uitgaan van het congres. Na het verschijnen van de verschillende rapporten zoude dan door eene daartoe aangewezen commissie een verzamelrapport kunnen worden opgemaakt, waarin alle meeningen tot haar recht komen en de resultaten in conclusiën zijn samengevat.
Omdat de krankzinnigenverpleging zich in de naaste toekomst ongetwijfeld zal ontwikkelen in de richting der vrije verpleging, der gezinsverpleging, is het goed, dat de rapporteurs daarmede rekening houden. Vandaar dat dit congres juist is aangewezen dit vraagstuk ter hand te nemen.

༻ ʚɞ ༺ Provenance ༻ ʚɞ ༺
Voormalig bibliotheek exemplaar met bijbehorende kenmerken. Op de voorkant rechtsboven een blauwe bibliotheekstempel met de tekst: “MED BIBL / DENNENOORD”, met in het midden handgeschreven “P9”. Op bladzijde 1 in potlood: “8360.01.”
༺༺༻

DENNENOORD
Dennenoord was een christelijk krankzinnigengesticht bij Zuidlaren, geopend in 1895. Het werd opgericht door de Vereeniging tot Christelijke Verzorging van Krankzinnigen en Zenuwlijders in Nederland, die in 1892 een terrein in het dennenbos aankocht voor de bouw. Kenmerkend voor Dennenoord was niet alleen het doel, maar vooral ook de manier waarop men de zorg inrichtte. De instelling werd aangelegd op een ruim, lommerrijk terrein in Engelse landschapsstijl, vanuit de overtuiging dat rust, regelmaat en reinheid bevorderlijk waren voor herstel. Dennenoord was opgezet als een vrijwel besloten gemeenschap, met paviljoens en dienstgebouwen in een parkachtige omgeving, waar patiënten onder voortdurend toezicht leefden.

De werkwijze was sterk gestructureerd en paternalistisch. Het dagelijks leven stond in het teken van orde, voorspelbaarheid en arbeid. Patiënten verbleven in afzonderlijke afdelingen of huizen, vaak in een omgeving die als huiselijk en overzichtelijk moest worden ervaren. Daarnaast was arbeid een wezenlijk onderdeel van het regime: men werkte in tuinen, werkplaatsen en huishoudelijke diensten. Dat werd niet alleen praktisch nuttig gevonden, maar ook beschouwd als een middel tot disciplinering, kalmering en herstel. Dennenoord functioneerde daarmee als een min of meer zelfvoorzienend dorp, met eigen voorzieningen zoals een wasserij, werkplaatsen, kerk en landbouwgronden.

In de eerste decennia was de bewegingsvrijheid beperkt en maakte toezicht wezenlijk deel uit van de behandeling. Het terrein had een besloten karakter, passend bij de toenmalige opvattingen over krankzinnigenzorg. In de loop van de twintigste eeuw veranderden de psychiatrische inzichten echter ingrijpend. Gesloten verpleging maakte geleidelijk plaats voor opener vormen van behandeling, en de nadruk verschoof van bewaring en orde naar begeleiding, therapie en resocialisatie. Van belang voor de vroege geschiedenis van Dennenoord zijn de eerste geneesheer-directeuren. Dr. J.H. Schuurmans Stekhoven was geneesheer-directeur van 1895 tot 1901. Hij werd opgevolgd door dr. Pieter Wierenga, geboren 23 juli 1863, geneesheer-directeur van 30 november 1901 tot 1 oktober 1929.
༺༺༻

J. van DEVENTER Sz.
Dr. Jacob van Deventer (1848–1916) was een Nederlandse arts en psychiater die zich inzette voor een menswaardiger behandeling van psychiatrische patiënten. Na zijn medische opleiding en werk in Amsterdam groeide hij uit tot een belangrijk hervormer binnen de krankzinnigenzorg. Van Deventer was van mening dat de verpleging van psychiatrische patiënten verbeterd en beschaafder moest worden ingericht. Tijdens zijn werk, onder meer als geneesheer-directeur van het Provinciaal Krankzinnigengesticht Meerenberg te Santpoort, bevorderde hij zoveel mogelijk een “no restraint”-systeem, waarbij dwang en fixatie werden beperkt. Ook pleitte hij voor gezinsverpleging of uitbesteding van patiënten, in plaats van uitsluitend gesloten gestichtsverblijf.

Daarnaast hechtte hij groot belang aan de opleiding en professionalisering van verpleegkundigen. Samen met Anna Reynvaan werkte hij aan verbetering van de ziekenverpleging en aan de voorbereiding van het Wilhelmina Gasthuis. Zijn ideeën legde hij ook vast in publicaties, waaronder het Handboek der krankzinnigenverpleging uit 1897. Van Deventer geldt daarmee als een vertegenwoordiger van een meer humane en hervormingsgezinde psychiatrie, waarin niet alleen bewaring, maar ook verzorging, verpleging en vermindering van dwang centraal stonden.
༻ ʚɞ ༺

krankzinnigenwezen, gestichtswezen, artsenfunctie, krankzinnigenverpleging, gezinsverpleging, hervormingsgeschiedenis, medische organisatie, ziekenhuiswezen, Utrechtse hoogleraar, Dennenoord,