De grenzen van Nederland.

In 1982 publiceerden we de Voetwijzer voor Nederland: 12 dagwandelingen die we gebruikten om (de geschiedenis van) het nederlandse landschap te ontdekken. We schreven daarin: ‘Heel mooi zijn de overgangsgebieden tussen hoog en laag: de duinranden, de Veluwezoom, het Rijk van Nijmegen, enzovoorts.” Met deze nieuwe voetwijzer gaan we op zoek naar die overgangsgebieden, voor de voetganger de meest interessante gebieden in ons landschap, dat door industrialisatie, verstedelijking en ruilverkaveling steeds monotoner is geworden. Spektakulair zijn die landschapsovergangen zelden; de voetganger, die zich met beide benen op de grond rustig voortbeweegt, kan die grensovergangen het beste waarnemen en waarderen. Niet alleen natuurlijke grensovergangen komen in dit boek aan bod. Overal in het Nederlandse landschap heeft de mens ingegrepen; daarbij zijn veel natuurlijke overgangen verdwenen, andere zijn daarentegen in het gebruik geaccentueerd. Vaak heeft men de overgangen tussen hoog en laag, tussen droog en moerassig land gebruikt als politieke grens — binnen de huidige politieke grenzen heeft Nederland er nog vele andere gekend. Zo drukken de grensovergangen binnen onze grenzen zich uit in het reliëf, in de plantengroei, maar ook in de bebouwing, in de fraai beboste wallen en romantische slotgrachten die krijgszuchtige heersers van Lilliput staatjes binnen onze Lilliputstaat aan het nageslacht hebben nagelaten. De wandelingen in dit boek voeren door (voormalige) natuurlijke en politieke grensstreken, meestal door een kombinatie van beide. In wandeling 1 (Camperduin-Bergen) en 2 (Haarlem-Zandvoort) zoeken we de duinranden op, in het westen van het land de meest in het oog vallende landschapsovergangen. De tochten 3 (Krommenie-Uitgeest), 4 (Hilversum-Nederhorst), 18/19 (Veenendaal-Rhenen) en 20/21 (Amersfoort-Baarn) voeren langs de waterlinies die de ‘vesting Holland’ tegen vreemde indringers moest beschermen. Achtereenvolgens komen de Stelling Amsterdam (tocht 3), de Hollandse Waterlinie (tocht 4) en de Grebbelinie (18/19, 20/ 21) aan bod.